Ahkâm-ı Fer’iyye

1. Esasa ait olmayan hükümler. 2. Temel ve değişmez hükümlerin dışında kalan hükümler. Temel hükümler bütün hak dinlerde aynıdır; değişmez, nesholmaz. Meselâ, imanın rükünleri bütün hak dinlerde aynıdır ve ibadet bunların hepsinde vardır. İbadetin şekli, vakti, kıblenin yönü gibi hükümlerde değişiklik söz konusu olmuştur. Bunlar ibadete ait fer'î hükümlerdir. Cenâb-ı Hak beşere ihsan ettiği maddî ve mânevî terakkilere paralel olarak, bu fer'î hükümlerin bir kısmını nesh etmiş, yerine başkalarını emretmiştir. Meselâ Hz. İsa (a.s.) kavmine şöyle der: "Ben size, daha önceden haram kılınmış bazı şeyleri helâl kılmak için geldim..."Âl-i İmrân Sûresi, 3:50 Bilindiği gibi, normal zamanlarda uygulanan kanunlarla olağanüstü hallerde kullanılan kanunlar aynı değildir. Olağanüstü hallerde kanunlar daha sıkı olur. Bu hal sona erdiğinde ise, normal kanunlara geçilir. Hz. İsa'nın (a.s.) üstteki ifadelerine bu açıdan bakabiliriz. "İşte bugün, sizin için, dininizi kemâle erdirdim; üzerinizdeki nimetimi tamamladım."Mâide Sûresi, 5:3 âyeti ise dinin artık tamamlandığını bildirir. Bundan böyle ne namazın vakitlerinde, ne kıblede, ne helâl ve haram hükümlerinde, ne orucun tutulacağı ayda hiçbir değişme olamaz, olmamıştır da. Ancak, şeriatın teferruatı sayılacak bazı hükümlerde içtihat yapılmıştır. Meselâ, vitir namazı her mezhepte üç rekâttır. Ama bunun aralıksız üç rekât hâlinde kılınması yahut önce iki rekât, daha sonra ayrıca bir rekât kılınması fer'î bir meseledir. Dinin temel hükümlerine ilişmeyen bu gibi hükümler içtihada konu olmuştur. Ayrıca bk. fer'.