Âlem-i Misal

Âlem-i ervahla âlem-i şehadet ortasında bulunan, bir yüzü ona, bir yüzü de diğerine bakan, suretiyle âlem-i şehadete, manasıyla âlem-i gayba benzeyen bir berzah, bir köprüdür ki, bu köprü üzerinden her iki âlem arasında münasebet ve gidiş gelişler yapılır. Rüya-yı sadıka, keşf-i sadık ve şeffaf şeylerdeki temessülât, bu âlemden âlem-i misale karşı açılan üç penceredir. O âlemde pek çok menziller ve odalar iç içe görülür. Âlem-i misal, sureten âlem-i maddîye benzer ancak âlem-i gaybdandır. Herkesin, her günde, şu âlemden bir mahsus âlemi var ve yaptıkları oraya yansır, kaydolur, dal budak verir. Aynı şekilde bütün mevcudatın hüviyet-i misaliyeleri ve suretleri burada muhafaza edilir. Mevcudatın ibadetlerini temsil edecek müekkel melekler vardır ki onlar, âlem-i misalde tercümanlık edip müteaddid dillerle ilân ederler. Bir aynada semavat ve nücum temessül ettiği gibi, bu âlem-i şehadette, velev küçük şeyler de olsa, çekirdek gibi, âlem-i misalde tecessüm-ü maânînin tesiriyle bir büyük ağaç oluyor, semâvâta omuz omuza vuracak bir azamette oluyor. Mevcudatın sünbülleri orada inkişaf ediyor. Hem küçük bir âlem olan insanda kuvve-i hayaliye olduğu gibi, büyük bir insan olan âlemde dahi, bir âlem-i misal var ki onun vazifesini görüyor. Âlem-i misal de nihayetsiz fotoğraflar alıyor ve herbir fotoğraf, hadsiz hâdisât-ı dünyeviyeyi aynı zamanda hiç karıştırmayarak alıyor. Binler dünya kadar büyük ve geniş bir sinema-i uhreviye ve fâniyâtın fâni ve zâil hâllerini ve vaziyetlerini ve geçici hayatlarının meyvelerini sermedî temâşâgâhlarda ve cennette saadet-i ebediye ashablarına da dünya maceralarını ve eski hâtıratlarını levhalarıyla gözlerine göstermek için pek büyük bir fotoğraf makinası görevini görüyor. Âlem-i misal aynı zamanda gayb âlemi hakkında bilgi veren bir ayna gibidir ki o âlemlerin bir nevi müstemlekeleri ve daireleri burada bulunabilir. Acaip ve garaibin meşheri olan bu âlem, ehl-i velayetin tenezzühgâhı, mutasavvıfların cevelângâhıdır. Âlem-i misalin habercisi olan âlemler pek çoktur. Herbiri ötekinden daha şeffaf ve daha lâtif olan bu âlemler aynasından âlem-i misal daha iyi temessül eder. O temessül de üç şekilde olur: Ya hüviyeti veya hüviyetle hâsiyeti veya hüviyetle mahiyeti yansır (bk. temessül). Âlem-i misale pencere açan mir'atlar (aynalar) pek çoktur. Bunların her biri ötekinden daha şeffat ve daha lâtiftir. Sudan havaya, havadan tâ esire, esirden tâ misale, misalden tâ ervâha, ervahtan tâ zamana, zamandan tâ hayale, hayalden de fikre kadar pek muhteliftir.