Bâtın

1. İç, iç yüz, dâhilî. 2. Gizli (zâhirin mukabili). 3. Bir şeyin hakikati, sırrı. 4. Esma-i Hüsna'dandır: Bütün mevcudatın bâtınını gayet muntazam bir makine gibi hikmetle tasvir ve tanzim eden, onların iç âlemini zâhirinden çok daha muntazam, daha lâtif ve san'atça daha mükemmel yaratan; şiddet-i zuhurundan gizlenmiş ve azamet-i kibriyasından istitar etmiş olan ve varlığı ancak istidlal yoluyla ispat edilebilen Allah. Mesela baharın içinde ve zeminin batnında işleyen Samedânî fabrikalar, kaynayan rahmânî kazanlar ve yemekleri pişirttiren Rabbânî matbahlar, ism-i Bâtın'ın turrasını taşıyorlar. Bâtın ismi, şu görünen âlemi seyretmekle Allah'ın ancak varlığının bilinebileceğini, zâtının ise idrak edilemeyeceğini ders verir. Bâtın ismi, aldığı manalara göre Esma-i Hüsna'nın selbî, sübûtî ve fiilî sıfatları grubunda mütalaa edilir. Bâtın ismi, "gözle görülemeyen, zaman ve mekâna nisbet edilemeyip her bakımdan tek ve yegâne olan" manasında alınırsa Esma-i Hüsna'nın selbî sıfatlarına, "bütün gizlilikleri bilen" manasında alınırsa sübûtî sıfatlarına, "yaratıklara her türlü nimeti lutfeden" manasında kabul edilirse fiilî sıfatlarına dâhil olur. Bâtın ismi, bir hadis-i şerifte şöyle yer almaktadır: "Allah'ım! Sen evvelsin, Sen'den önce hiçbir şey yoktur; Sen âhirsin, Sen'den sonra da hiçbir şey yoktur. Sen zâhirsin, fevkinde hiçbir şey yoktur; Sen bâtınsın, dûnunda (Sen'den öte) hiçbir şey yoktur." (Müslim, Zikir: 61; Ebû Dâvûd, Edeb: 98.) Ayrıca bk. Zâhir