Beyne’l-Havf ve’r-Recâ

Korku ve ümit arası. Havf korku, recâ da ümit manasındadır. Beyne'l-havf ve'r-recâ terkibi ise, Cenâb-ı Hakkın Celâl tecellilerinden korkmakla birlikte rahmetinden de ümidini kesmemek manasına gelir. Mü'min kendini asla garantide görmemeli, Allah'ın rahmetinden de ümidini kesmeyip "havf ve recâ dengesini" koruyarak yaşamalıdır. Bediüzzaman'ın ifadesiyle: "Emn ve ye'sin vartasına düşmemek hikmetiyle, havf ve reca müvazenesinde sabır ve şükürde bulunmak için kabz-bast hâletleri celâl ve cemal tecellîsinden intibah ehline gelmesi, ehl-i hakikatçe medâr-ı terakki bir düstur-u meşhurdur."Kastamonu Lâhikası, 3. Mektup, s. 24 Yani, insan zaman zaman ruhen daralır veya ferahlar. Kabz denilen daralma hâli celâlin, bast denilen ferahlama hâli ise cemâlin tecellisidir. Bunlar gece ve gündüz gibi birbirini takip eder durur. Bu, insanı korku ve ümit arasında dengede tutan bir durumdur. Kişi kabz hâlinde tevbe ve istiğfar ile bast hâlinde ise hamd ve şükür ile derecesini artırır. Devamlı kabz hâlinde yaşasa bütün bütün ümidini kaybedebilir. Devamlı bast hâlinde ise kendini kesinlikle cennetlik görebilir. Her iki hâl de tehlikelidir. Cenâb-ı Hak şöyle bildirir: "Allah'a korku ve ümitle dua ediniz."A'raf Sûresi, 7:56 Yani, red olunmasından korkarak, kabulünü ümit ederek isteyiniz. Korku ve ümit arasında olmak kişinin mânevî hayatı için son derece önemlidir. Bu iki hâl, insanın seyr u sülûkunda iki kanat gibidir, denilmiştir. Tek kanatlı kuş uçamadığı gibi, sadece korku veya sadece ümit kanadıyla hareket edenler de, kemâlat semâsına doğru uçamazlar. Ayrıca bk. havf