Cüz-i İhtiyarî

1. İnsanın hür iradesi. 2. Bir anda ancak birşeyi seçebilen insan iradesi. İhtiyar etme, seçme manasına gelir. İnsan iki şeyden birisine meylederek onu yapmayı ihtiyar eder ve diğerinden vazgeçer. Yani, cüz-i ihtiyarinin esası, meyillerdir. İnsanın fiilleri, meyillerinden doğar. İhtiyarın cüz'î olması, bir anda ancak birşeyi ihtiyar edebilmesi, birden fazla işi birlikte ihtiyar edememesi anlamına gelir. İhtiyar ve irade kelimeleri birbiri yerinde kullanılmakla birlikte aralarında az bir fark da vardır. İrade, insan ruhuna takılan sıfatlardan biridir. İnsan, gözüyle gördüğü, kulağıyla işittiği gibi bu irade sıfatıyla da birşeyi seçer ve ihtiyar eder. Yani esas olan iradedir, "ihtiyar etme, seçme" olayı onunla gerçekleşir. Ayrıca bk. irade.