Daire-i Esbab

Sebepler dünyası. Bir şeyin olmasına veya belli bir hâlde bulunmasına yol açan şeyler. Yukarıdan gelen emirlerin tebliğatının yapıldığı hükûmetin kalem dairesi gibi kudret-i ezeliyeden gelen hakiki tesirleri ilân ve neşretmekle muvazzaf olan ve esma-i İlâhiye'nin tezahürüne vesile olan şu dünyadaki esbab silsilelerine denir. Cenâb-ı Hak, müsebbebatı esbaba bağlamakla, intizamı temin eden bir nizamı kâinatta vaz etmiştir. Bu yüzden insan, o sebeplere müraat ve merbutiyet etmekle mükelleftir. Fakat her ne kadar dünyada daire-i esbab daire-i itikada galip ise de, âhirette hakaik-i itikadiye tamamen tecellî etmekle, daire-i esbaba galebe edecektir. Mesela Şâfî-i Hakîm-i Zülcelal, küre-i arz olan eczahane-i kübrasında, her derde bir deva istif etmiş, her derde bir derman halk etmiştir. Tedavi için ilâçları almak, istimal etmek, sebeplere başvurmaktır. Fakat tesiri ve şifayı Cenâb-ı Haktan bilmek gerektir. Ayrıca bk. sebep; daire-i itikad