Ehven-i Şer (Ehvenüşşer)

Şerrin daha hafifi, daha az zararlısı. Fıkıh usûlünde yer alan küllî kurallardan biri de şudur: "İki fesat tearuz ettiğinde (karşı karşıya geldiğinde) ehaffı (daha hafifi) irtikâb olunur." Meselâ: Yangında, yangın mahalline yakın evlerin yıkılması, yangının büyümesini önleyecekse bu yola tereddütsüz gidilir. Orman yangınlarında, yangına yakın ağaçlar kesilerek yangının büyümesi önlenir. Batmaya yüz tutan geminin bir kısım yükleri denize atılır. Ehven-i şer için, naklî delil olarak, "Fitnenin katilden daha büyük ve daha şedid olduğunu"Bk. Bakara Sûresi, 2:191, 217 bildiren âyetler getirilir. Yani, fitneye sebep olanları katletmek, insanların fitneye kapılmalarından daha ehvendir. Adam öldürmek elbette arzulanmaz. Ama bu adamların çıkardığı fitne yüzünden, nice insanların maddî ve mânevî hayatları zarar görecekse ve nice kanlar dökülecekse bu katl hâdisesi ehven kalır. Bu konuda Nur Külliyatı'nda şu kaideye yer verildiğini görürüz: "Hayr-ı kesir için, şerr-i kalil kabul edilir." Büyük bir hayrın gelmesi, az bir kısım şerlere bağlıysa, o şerler, istenmeyerek de olsa, kabul edilecektir. Bu kaidenin izahında da şu misale yer verilir: "Kangren olmuş ve kesilmesi lâzım gelen bir parmağın kesilmesi hayırdır, iyidir. Halbuki zâhiren şerdir. Parmak kesilmezse el kesilir; şerr-i kesir olur." Mektubatta, adalet iki şubeye ayrılarak incelenir. Bunlardan birincisi adalet-i mahzadır. Bu adalet, "Bir masumun hakkı, bütün halk için dahi iptal edilmez. Bir fert dahi, umumun selâmeti için feda edilmez" şeklinde tarif edilir. Adalet-i izafiye hakkında da şöyle denilir: "Küllün selâmeti için, cüz'ü feda eder. Cemaat için ferdin hakkını nazara almaz. Ehvenüşşer diye bir nevi adalet-i izafiyeyi yapmaya çalışır. Fakat adalet-i mahza kabil-i tatbik ise, adalet-i izafiyeye gidilmez, gidilse zulümdür." Ayrıca bk. adalet