Esma

İsmin çoğulu. Esma, Zât-ı Zülcelal'in isimleri, unvanları ve cilveleridir. Şems-i Ezelî'nin (cemalinin) şuâları hükmünde olan isimler, sıfatların unvanlarıdır, fiillerin menşeleridir ki hepsine umumen Esma-i Hüsna denir. İsimler hak ve hakikattir. Bütün hakaik-i kâinat, Esma-i Hüsna'nın şuâlarıdır. Mevcudatta tecellî eden herbir isim, bütün esmayı kendi Müsemmâsının isimleri ve ünvanları olduğuna işaret eder. Esma-i Hüsna kendi içerisinde sınıflara ayrılır. 1. Zâtî sıfatların unvanları olan isimler: Allah'ın yüce zâtınının "kıdem, bekà, vahdâniyet" gibi selbî sıfatları vardır ki bu sıfatlar, benzerliği ortadan kaldıran sıfatlardır. Yani Allah'tan başka hiçbir varlık kıdem ve vahdaniyet gibi zâtî sıfatlara sahip değildir. İşte bazı İlâhî isimler, O'nun hiçbir varlığa benzemeyen yüce Zâtının sıfatlarına dayanır. Bu isimlerden bazıları şunlardır: Evvel ve Kadîm isimleri kıdem sıfatına, Âhir ve Bâkî isimleri bekà sıfatına, Vâhid ve Ehad isimleri vahdaniyet sıfatına dayanır ve onların isimleridir. Ayrıca hayat, ilim, irade, kudret, semi', basar, kelâm sıfatları, sübûtî sıfatlar adını alır ve bunlar da zâtî sıfatlardan sayılırlar. Bu sıfatlara dayanan isimler ise şunlardır: Hayy, Alîm, Mürîd, Kadîr, Semî', Basîr, Mütekellim. 2. Fiilî sıfatların unvanları olan isimler: Cenâb-ı Hakk'ın kâinatın idare ve tedbiriyle ilgili sıfatları vardır. Bu sıfatlara dayanan ve tecellîlerine unvan olan isimlere de fiilî isimler denir. Rezzâk, Vehhâb, Gaffâr, Settâr, Hâlık, Bâri', Musavvir, Mübdi', Mu'îd, Muhyî, Mümît isimleri bu cümledendir. 3. Mânevî sıfatların unvanları olan isimler: Kâinatın herbir âleminde, herbir taifesinde Esma-i Hüsna'dan bir ismin unvanı tecellî eder. O isim o dairede hâkimdir; başka isimler orada ona tâbidirler, belki onun zımnında bulunurlar. Bu isimlerden bazıları şunlardır: Azîm, Kebîr, Celîl, Cemîl, Kâmil, Azîz, Âdil, Hakîm, Rahmân, Rahîm, Halîm, Sabûr. Bu isimler Cenâb-ı Hakk'ın İlâhî ahlâkını, sıfat ve isimlerinin hükümlerini ve kemalini ifade eden mânevî sıfatların unvanlarıdır. Ayrıca bk. isim