Ferîd

1. Tek, yekta, misilsiz, bîhemta. 2. Tasavvufta ferîdler diye anılan büyük evliyalar vardır. Bunlar, herhangi bir kutbun hükmü altına girmeye mecbur olmayıp onun tasarrufu dışında kalan ve Kur'ân'ın talimi ve Resul-ü Ekrem'in (a.s.m.) dersiyle hakaik-i gaybiyeye erenlerdir. İbnü'l-Arabî, velayet yolunda ilerleyen bir sûfînin ulaştığı çeşitli kutbiyet mertebelerinden söz ederken kutbu'l-aktâb içinde kendine has derecelerin olduğunu söyler. Kutbu'l-aktâb, yükselince ferdâniyet mertebesine ulaşır. Bu mertebede bulunan kutbun irade ettiği her şeyi Hak da irade eder. Bu derecedeki kutup bir veliyi veya kutbu azletme, yerine başkasını tayin etme yetkisine sahip olur. İmam Rabbânî de şöyle izah eder: "Ferdiyet kemâlâtını da kendinde bulunduran bir irşat kutbunun vücudu çok azizdir. Birçok asırlardan ve hesabı zor zamanlardan sonra ancak böyle bir cevher zuhur eder ve karanlık âlem onun nuru zuhuruyla aydınlanır. Onun irşat ve hidayet nuru bütün âlemi içine alır. Arşın tepesinden dünyanın merkezine kadar, kimde rüşt, hidayet, iman ve marifet hâsıl olursa, onun vâsıtasıyla olur ve ondan istifade olunur. Onun tavassutu olmadan hiç kimse bu devlet ve nimetlere kavuşamaz. Onun hidayet nuru dünyayı kuşatan okyanus gibi, bütün âlemi içine almıştır. O deniz donmuş gibi olup, asla hareket etmez. O büyüğe müteveccih olan bir şahıs, ona ihlâsla bağlı ise yahut o büyük bir talibin hâline teveccüh ederse, işte bu teveccüh esnasında, talibin kalbinde sanki bir pencere açılır ve o yoldan, teveccüh ve ihlâsı miktarınca, o deryadan içe içe kanar. Bunun gibi, Allah Teâlâ'nın zikrine müteveccih olan bir kimse, o azize hiç teveccüh etmese, amma onu inkârından değil, tanımadığı için böyle yapsa, aynı istifade onda da hâsıl olur. Lâkin birincisinde olan istifade bundan daha fazladır. Fakat bir kimse o azizi inkâr etse, onun büyüklüğünü kabullenmezse yahut o büyük zât, ondan incinse, her ne kadar Allah Teâlâ'nın zikri ile meşgul olsa da, rüşt ve hidayetin hakikatinden mahrumdur. Ona feyz gelmesine onun inkârı set ve sebep olur." İşte Gavs-ı Âzam Şâh-ı Geylânî, İmam-ı Gazâlî, İmam-ı Rabbânî ve Üstad Bediüzzaman Hazeratı birer feriddir. Risale-i Nur'un şahs-ı manevîsi ve o şahs-ı manevîyi temsil eden has şakirdlerinin şahs-ı manevîsi de "Ferîd" makamına mazhardır.