Fikir

Çoğulu, efkâr. 1. Düşünme; re'y; akıl, zihin; kuvve-i hafıza, hatır; her vakit düşünülen şey; niyet, maksat. 2. İlmî unsurları kullanarak bir hükme varmak ve bir meseleyi anlamak için zihnin hareket etmesi. Fikir, ma'kulattadır. Mahsûsatta değildir. Yani akledilebilen şeylerde fikir olur. Hissedilebilen şeylerde olmaz. Hissedilebilen ve vehmedilen şeylerde tahayyül kullanılır. Fikir, mücerred zihnin hareketinden ibaret değildir. Kastetmek, niyet etmek, amaçlamak gerekir. Mesela uykuda zihnin hareketi vardır ama bu fikir olarak isimlendirilmez. Fikir, genellikle manalar için; tefekkür, maddî ve gayr-i maddî bütün hususlar için kullanılmaktadır. Muhakemat'ta, fikrin teşekkülü şöyle anlatılıyor: "Tesirat-ı hariciyeden kalbin bir kısım ihtisasatı ihtizaza gelmekle müyülât tevellüd eder. Ondan hevaî manalar bir derece aklın nazarına ilişmekle aklı kendine müteveccih eder. Sonra o buhar hâlindeki mana bir kısmı tekâsüf etmekle, temâyülât ve tasavvurâtın bir kısmı müallâk kalıp, bir kısım dahi takattur ettiğinden, akıl ona rağbet gösterir. Sonra mâyi hâlindeki kısımdan bir kısım tasallüp ve tahassul ettiğinden, akıl onu kelâm içine alıyor. Sonra o mütesallibten bir resm-i mahsus ile temessül ve tecellî ettiğinden, akıl onun kametine göre, bir kelâm-ı mahsus ile onu gösterir." Ayrıca bk. tefekkür