Gaibane ve Hazırane

Gaibane: "Hazırda görünmeksizin, gıyabında, gaib olarak." Ayrıca bk. Gayb Hazırane: "Huzurda, doğrudan kendisine hitap ederek." Bir zâtın kemâlini "O şöyle âlimdir, böyle cömerttir" şeklinde ifade edersek onu gaibane methetmiş oluruz. Ama onun huzuruna çıkıp "Siz şöyle âlim, böyle cömertsiniz" dediğimizde kendisini hazırane, muhataba suretinde methetmiş oluruz. Fatiha'nın ilk kısmında Cenâb-ı Hakkı gaibane meth ü sena ederiz. Şöyle ki: "Ezelden ebede her türlü hamd ve övgü, şükür ve minnet, Âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur. O, Rahmândır; rahmeti bütün varlıkları kuşatır ve bütün yaratıklarının her türlü rızkını merhametle yetiştirir. O, Rahîmdir; yaratıklarına karşı pek şefkatli ve merhametlidir. O, hesap gününün sahibidir."Fatiha Sûresi, 1:2-4 Bundan sonrası ise hitap makamıdır, hâzırane hitap ederiz: "Ancak Sana kulluk eder, ancak Senden yardım isteriz. Bizi doğru yola ilet. Kendilerine nimet ve ihsanda bulunduğun peygamberlerinin ve onlara tâbi olan sâlih kullarının yoluna ilet—gazabına uğrayanların ve sapıtmış olanların yoluna değil."Fatiha Sûresi, 1:5-7