Halife

Çoğulu, hulefâ. 1. Vekil, halef, birinin yerine geçen kişi. 2. Fahr-i Kâinat Efendimizin (a.s.m.) vekîli olarak İmâmü'l-Müslimîn ve hâmî-i şerîat-ı Muhammediye olan zât. Saltanatı sadaret, hilafeti meşihat temsil eder. Bk. hilafet Hulefâ-i Râşidîn (râşit halifeler): En evvel icrâ-yı hilâfet eden sahâbe-i kirâmdan dört büyük halife; Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali (radiyallahü anhüm). 3. Halife-i arz: Esma-i İlâhiye'nin cilvelerinin vaziyetlerinin inceliklerini mizana çekecek âletleri hâvi surette yaratılan, dağ ve gök ve yer tahammülünden çekindikleri emanet-i kübrayı üzerine alan ve kendisine beşik olarak yaratılan küre-i arzda istediği gibi tasarruf eden, saltanat-ı rububiyetin mehâsinine nâzır ve esma-i kudsiyenin cilvelerine dellâl ve kalem-i kudretle yazılan mektubat-ı İlâhiye'yi mütalâa ile mütefekkir olduğu cihetle, eşref-i mahlûkat olan insan. İnsanın halife-i arz olmasının iki vechi vardır: 1. Arzın, insanların hayatına elverişli şeraiti hâiz olmazdan evvel arzda idrakli bir mahlûkun bulunmuş olduğuna ve o mahlûkun hayatına, o zamandaki arzın evvelki vaziyetleri muvafık ve müsait bulunduğuna işarettir. Meşhur olan manaya nazaran, o idrakli mahlûk, cinlerden bir nevi imiş; yaptıkları fesattan dolayı insanlarla mübadele edilmişlerdir. 2. Cenâb-ı Hak, insan nev'ini, binler nevileri sümbül verecek ve hayvânatın sair binler nevileri kadar tabakat gösterecek bir fıtratta yaratmıştır. Sair hayvânat gibi kuvâlarına, lâtifelerine, duygularına had konulmamış; serbest bırakıp hadsiz makamatta gezecek istidat verdiğinden, bir nevi iken binler nevi hükmüne geçtiği için, mahlûkata zabitlik, hayvânat ve nebâtâta kumandanlık, mevcudat-ı arziyeye halifelik etmeye kabil vaziyete gelmiştir. Bu hususiyetleriyle de kendisine beşik olarak yaratılan küre-i arzda, istediği gibi tasarruf eder.