Hüccet

Çoğulu, hücec. 1. Delil, burhân, kanıt, senet, vesika. 2. Mantık terimi olarak, bir kaziyeyi belgelemek için gösterilen ve daha önce doğru diye kabul edilen başka kaziye, burhan. Hüccet, bir iddianın doğruluğunu kat'i ispat ve izah etmek için gösterilen cerh edilmez delildir. Diğer bir ifadeyle bir hükmün doğruluğunu kanıtlamak ve muarıza karşı galip gelmek maksadıyla ileri sürülen delildir. Üstad Bediüzzaman "Hüccet zahiri olmalıdır" der. Ve "Risale-i Nur hüccetleri, burhan-ı yakinî dediğimiz hadsiz burhanları ihtiva eder" diye yazar. 3. İslâmî literatürde ve özellikle kelâm kaynaklarında delil ile aynı manada kullanılmış, ister hak veya bâtıl, kat'î veya zannî, burhanî veya cedelî veya hatâbî olsun, isterse şiire, mugalataya veya safsataya dayansın bütün delillere ve kıyas şekillerine hüccet adı verilmiştir. Tehanevî ise "Hasmı ilzam ve iskat etmek maksadıyla getirilen delil" diye tarif etmiştir. 4. (Hadîs) "Bir râvinin rivayeti delil sayılacak derecede güvenilir olması." Bir dirayet lâfzı olarak da, hadîs ilimlerini iyi bilen ve bu konuda sözü delil sayılan kişilere de denir. Keşşaf'ta "300 bin hadisin metinlerini ve onların isnat, rivayet hâlleri, cerh, ta'dil ve tahriçlerini bilen kimse" diye geçmektedir. 5. Şer'î mahkemelerde düzenlenen hukukî belge. Osmanlı hukuk terminolojisinde, hüccet kelimesi iki manada kullanılmıştır: Birincisi şahitlik, ikrar, yemin ve yeminden nükûl gibi bir davayı ispata yarayan hukukî delillerdir. Mecelle'de, "Beyyine, hüccet-i kaviyye demektir" ifadesi bu manadadır. İkincisi kadı huzurunda taraflardan birinin ikrarını, diğerinin bu ikrarı tasdikini içeren ve bir hükmü ihtiva etmeyen hususlara dair düzenlenmiş belgelere verilen isimdir. Bu tür belgelerin üst tarafında kadının imzası ve mührü bulunur. Hüccet asıl bu belgeler için terim olarak kullanılmıştır. Genellikle her iki manayı ifade eden belgelere de gerektiğinde bir hakkı ispat edici delil olarak kullanılabilmeleri dolayısıyla hüccet denilmiştir.