İ’câz

1. Âciz bırakma; herkesi bir benzerini yapmaktan âciz bırakan harikulade şey, mucize gösterme. 2. Kur'ân'ın mucizeliği hakkında yazılan eserlerin ortak adı. 3. Kur'ân-ı Kerîm'in i'câzı. Mahzen-i mu'cizat ve mucize-i kübra-yı Ahmediye (a.s.m.) olan Kur'ân-ı Hakîm-i Mu'cizü'l-Beyan'ın başkalarını âciz bırakan hadsiz mucizevî vecihleridir. Kur'ân-ı Hakîm'in hadsiz vücuh-u i'câzından Yirmi Beşinci Sözde belirtilen bazı vecihler şunlardır: • Nazmın cezaletinden ve hüsn-ü metanetinden ve üslûplarının bedâatinden, garip ve müstahsenliğinden ve beyanının beraatinden, fâik ve safvetinden ve maânîsinin kuvvet ve hakkaniyetinden ve lâfzının fesahatinden, selâsetinden tevellüd eden belâğat-i harikulâdesi; • Lâfzındaki, manasındaki, ilmindeki, mebâhisindeki, üslup ve îcâzındaki câmiiyet-i harikası; • Maziye, müstakbele, hakaik-ı İlâhiye'ye, hakaik-ı kevniyeye ve umur-u uhreviyeye ait ihbârât-ı gaybiyesi; her asırda şebâbiyetini muhafaza etmesi; ve her tabaka insana muvafık gelmesi; • Heyet-i mecmuasındaki râik selâset, fâik selamet, metin tesanüd, muhkem tenasüp, cümleleri ve heyetleri mabeynindeki kavî teâvün ve âyetler ve maksatları mabeynindeki ulvî tecavübü; • Âyetlerinin hâtimelerinde gösterdiği fezlekeler ve Esma-i Hüsna cihetindeki üslûb-u bediîsinde olan meziyet-i i'câziyesi; • Ulviyet, kuvvet ve hüsn-ü cemal cihetinden başka kelâmlarla kabil-i kıyas olamayan mukavemetsûz ve maddî elektrik gibi tesir eden kelâm tabakaları; • Tılsım-ı kâinatı ve muammâ-yı hilkati keşif ve fetheden; dünyanın iptidâsından tut, tâ âhiretin en nihayetine kadar uzanan ve Arştan ferşe, zerreden şemse kadar yayılmış olan şecere-i hilkatin hakikatine ve o şecerenin herbir uzvuna ve meyvesine lâyık bir suret vererek tenasübü muhafaza eden beyanatı; • Hakikat-i külliyeyi ihata eden ve hem meydan okuyan muarızlarını hem de ondan ders alan şakirtlerini, hikmeti karşısında sukut ettiren küllî nazarıdır.