Îcaz

1. Sözü kısaltmak. 2. Bir maksat ve fikrin en az sözle ifade edilmesi. Kur'ân'ın Îcazı "İ'câz-ı Kur'ân'ın bir esası olan îcaz, hem hidayet-i Kur'ân'ın bir nuru olan lütf-u irşad ve hüsn-ü ifham, iktiza ediyorlar ki Kur'ân'ın muhatapları içinde ekseriyeti teşkil eden avâma karşı küllî hakikatleri ve derin ve umumî düsturları, melûf ve cüz'î suretlerle gösterilsin. Ve fikirleri basit olan umumî avâma karşı, muazzam hakikatlerin yalnız uçları ve basit bir sureti gösterilsin. Hem âdet perdesi tahtında ve zeminin altında harikulâde olan tasarrufât-ı İlâhiye icmâlen gösterilsin." Mesela: #وَق۪يلَ يَا ﰟ اَرْضُ ابْلَع۪ي مَـا ﰟ ءَكِ وَيَاسَمَـا ﰟ ءُ اَقْلِع۪ي وَغ۪يضَ الْمَـا ﰟ ءُ وَقُضِيَ الْاَمْرُ وَاسْتَوَتْ ﱰ الْجُودِيِّ وَق۪يلَ بُعْدًا لِلْقَوْﮤِ الظَّالِم۪ـينﭯ# kısa birkaç cümleyle Tufan hadise-i azîmesini netâiciyle öyle îcazkârâne ve mu'cizâne beyan ediyor ki çok ehl-i belâğati, belâğatine secde ettirmiş. Hem mesela, Sûre-i Yusuf'ta # فَاَرْسِلوُنِ# kelimesinden # يُوسُفُ اَيُّهَا الصِّدّ۪يقُ# ortasında yedi sekiz cümle, îcaz ile tayyedilmiş; hiç fehmi ihlâl etmiyor, selâsetine zarar vermiyor. Bu çeşit mu'cizâne îcazlar Kur'ân'da pek çoktur. Hem pek güzeldir.