İhsân

Zıddı, isâedir (kötülük etmek). Güzel olmak manasındaki "hüsn" kökünden türetilmiş bir mastardır. 1. Bağışlama, bahşetme, i'ta etme (verme), nimetlendirme. 2. Verilen, bağışlanan şey; atiye, hediye. 3. Bir kast ile iyilikte bulunma, güzel muamele etme. Ancak her iyilikte güzel muamele olmayabilir. Mesela bir baba acı ilaç içirmek suretiyle de hasta çocuğuna iyilik etmiş olur. 4. Allah'ı görür gibi ibadet etme. (Ayrıca bk. huzur) 5. Zât-ı Rahmân-ı Rahîm'den gelen in'âm, lütuf, kerem, inâyet, rahmettir ki, O, her varlığa ayrı ayrı cihazatlarını muntazaman; ve bütün zîhayata ayrı ayrı rızıklarını, vakti vaktine, kuru ve basit bir topraktan, rahîmâne, kerîmâne verir. İnsan için ihsân, Cenâb-ı Hakk'ın ahirettekilere nümune olarak gösterdiği dünyadaki bütün nimetleri ifade eder. Çünkü nihayetsiz rahmet sahibi olan Cenâb-ı Hakk'ın rahmetine şayeste mükâfat ancak ahiretin, cennetin varlığıyla mümkün olabilir. İhsân ile in'am ve ikram kelimeleri birbirleri yerine kullanılabilmekle beraber aralarında şu farklardan bahsedilebilir: İn'am (nimet verme), bir mün'im tarafından başkasına yapılır ki borçluluğun bir gereği olan şükrü tazammun eder. Bu nedenle insan kendisine şükretmez. Ayrıca şükür nimetin devamlı olmasını iktiza eder. İhsân, hem başkasına hem de insanın kendisine karşı yapılır ve hamdi tazammun eder. Bu nedenle insan kendi kendisine ihsânda, yani iyilikte bulunabilir. Mesela ilim öğrenen bir insan için "Kendisine ihsanda bulundu (iyilik yaptı)" denilir. Ama "Kendisine in'am etti (nimet verdi)" denilmez. Ayrıca hamd, ihsânın devamlı olmasını iktiza eder. Kerem kökünden türeyen "ikram" ise şu manaları ihtiva eder: Bir kişinin, yüceltmek ve karşılıksız iyilik yapmak istediği başka birine ihsanda bulunmasıdır. İkramda az olsun çok olsun bir şeyi gönül rızasıyla, içten gelerek, istenilmeden ve kişiyi şüphede bırakmayacak, onu zillete düşürmeyecek şekilde vermek esastır. (Ayrıca bk. ikram)