İlm-i İlâhî

Cenâb-ı Hakkın herşeyi kuşatan, sınırsız ilmi. Allah'ın ilim sıfatı insanların ilmine hiç benzemez. Onun ilmi zâtî, ezelî ve ebedîdir. Yani, sonradan var olmadığı gibi, yok olması da imkânsızdır. Kâinattaki varlıklar tarafından görüneni görünmeyeni, küçüğü büyüğü, öncesini sonrasını, kısaca herşeyi kaplamıştır. Allah, geçmişi geleceği, dünyayı âhireti, herşeyi bilir. Hiçbir şey onun ilminden gizli kalamaz. İnsanların da ilimden bir payları vardır. O da malumatındaki bilgileri sıfatı hâline getirmekten ibarettir. İnsan ilmi, İlâhî ilim ile hiçbir yönden kıyaslanamaz. Meselâ: a. Bildiği şeylerin sayısı bakımından insan ilmi, kıyas götürmeyecek kadar sınırlıdır. Allah, sınırsız ilmiyle, varlıklar tarafından bilinenleri de bilir, bilinmeyenleri de. b. İnsanın bilgide mutlak doğruya ulaşması her zaman mümkün olmaz. Bugün öğrendiği bilgi yarın değişebilir. Bazen binlerce akıl yardımlaştıkları halde doğruyu yakalayamaz. Allah'ın ilmi ise, asla şaşmaz ve daima her yerde doğruların ta kendisini bilir. c. İnsan ilmi kâinattaki varlıklardan istifade ederek gelişir. Meselâ fizik, kimya gibi disiplinler kâinattaki disiplinin bir tespitidir. Yani insan ilmi evrenden yararlanır. Allah'ın ilmi ise zâtîdir, hiçbir şeye muhtaç değildir.