İstihraç

1. Harice çıkarmak. Meydana koymak. Çıkarsama. 2. Âyet ve hadislerdeki derin manaları kavrayıp açıklamak. Denizin bir görülen maviliği, bir de o mavilik altındaki derinliği vardır. Dıştan bakanlar, o maviliği ve dalgalanmayı görürler. İçe dalanlar ise, çok zengin manzaralarla karşılaşır, denizin derinliklerinden incimercan gibi mücevherat çıkarırlar. Kur'ân âyetlerinin meali, denizin o maviliğine benzer. Âyetlerin tefsiri ise, o maviliğin altındaki muazzam derinliktir. Kur'ân denizinin dalgıçları olan müfessirler, o deryadan inci-misal manalar çıkarırlar, yani istihraç ederler. Meselâ, Fahreddin Razi, A'raf Sûresi'nde anlatılan Cennet ve Cehennem sakinlerinin konuşmalarından şu ince manayı çıkarır: "Cennet ve Cehennem aslında birbirinden çok uzaktır. Demek ki, mesafenin uzaklığı, sesin nakline engel değildir." Günümüzdeki radyo–televizyon–telsiz gibi iletişim araçlarından hiçbirinin olmadığı 800 yıl öncesinden bunu söylemek gerçekten takdire şayan bir istihraçtır.