İstikamet

1. Dosdoğru yol. 2. Her türlü aşırılıktan uzak olan orta yol. 3. Adalet. 4. Akıl, şehvet ve gazap kuvvelerinin vasat mertebesi. İstikamet, Kur'ân-ı Kerimde, "göklerde ve yerde olan herşeyin kendisine ait olduğu Allah'ın yolu" olarak beyan edilir. İstikamet, ifrat ve tefrite sapmadan doğru yolda gitmektir. Mü'minler namazın bütün rekâtlarında "Allah'tan sırat-ı müstakime hidayet" isterler. Böylece, bu dünyada ömürlerini istikamet çizgisinde geçirmeyi, yani kıldan ince, kılıçtan keskin olan sıratı bu dünyada geçmeyi dilemiş olurlar. İstikamet, insanın her türlü aşırılıktan uzak kalmasıdır. Münkir yahut müşrik olma tehlikelerinden kurtulup da Allah'a iman eden bir kalb istikamete ermiştir. Kalbdeki imanın istikameti de ehl-i sünnet itikadıyla mümkündür. Meselâ, kadere iman hususunda kulun cüz'î iradesini inkâr eden Cebriye mezhebi de, kulu kendi fiilinin hâlikı kabul eden Mutezile de istikametten uzaklaşmıştır. Birincisinde tefrit, ikincide ifrat vardır. Orta yol, "istemenin kuldan, yaratmanın ise Allah'tan olduğuna" inanmaktır. İnsan amel âlemini de hak çizgisinde tutacaktır ki gerçek istikamete erebilsin. Bakışı istikametli olacak, harama kaymayacaktır. Konuşması doğru olacak, herşeyi olduğu gibi anlatacaktır. İbadetler Allah Resulünün (a.s.m.) yaptığı gibi yapılmakla istikamete ererler. İnsanda bulunan akıl, şehvet, gazap kuvvetleri, istikametten ayrılarak ifrat ve tefrite sapabilir. Meselâ, akıl cerbeze ile bâtılı hak, hakkı bâtıl gösterir. Gabavet ile düşünmesi gerekenleri de düşünmez. Şehvet kuvveti, ifrat ile haram-helâl demeyip her isteğine ulaşmaya çalışır. Tefrit ile helâle de iştiha duymaz. Gazap kuvveti, ifrat ile haksız yere de öfkelenir. Tefrit ile öfkelenmesi gereken yerde de ses çıkarmaz. Bir mü'min, "Bizi istikamet yoluna hidayet buyur" diye dua etmekle, Rabbinden istikameti bütün şubeleriyle yaşamayı istemiş olur.