Maarizü’l-Kelâm

Kelâmda irad olunan kapalı manalar. Maârîzu'l-kelâm, ilm-i belâgatte, mana-yı maksuttan başka, işarî ve remzî manalarla söz söylemek demektir. Diğer bir ifadeyle, mana-yı zâhirinin tebaiyetiyle ve perdesinin arkasıyla müteaddit karinelerle diğer manalara işaret etmektir. Mesela: Âhir-i Feth'in işaret-i gaybiyesini teyid eden, hem Fâtiha-i Şerifedeki sırat-ı müstakim ehli ve # صِرَاطَ الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ# âyetindeki murad kimler olduğunu beyan eden, hem ebedü'l-âbâdın pek uzun yolunda en nuranî, ünsiyetli, kesretli, cazibedar bir kafile-i rüfekayı gösteren ve ehl-i iman ve ashâb-ı şuuru şiddetle o kafileye tebaiyet noktasında iltihak ve refakate mucizâne sevk eden şu âyet, #فَاُوﭿلٰـﭥـئِكَ مَعَ الَّذ۪ينَ اَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِـينﭯ ﰲ ﰸ وَالصِّدّ۪يق۪ـينﭯ وَالشُّهَدَا ﰋ ءِ وَالصَّالِح۪ـينﭯﮊ وَحَسُنَ اُوﭿلٰـﭥـئِكَ رَف۪يقًاﮈ# yine âhir-i Feth'in âhirki âyeti gibi, ilm-i belâgatte "maârîzu'l-kelâm" ve "müstetbeâtü't-terâkib" tabir edilen "mana-yı maksuttan başka, işarî ve remzî manalarla" Hulefâ-i erbaa ve beşinci halife olan Hazret-i Hasan'a (r.a.) işaret ediyor, gaybî umurdan birkaç cihette haber veriyor.