Madde

1. Uzayda yer kaplayan, bölünüp parçalanabilen, tartılabilen ve duyu organlarıyla idrak edilebilen şeyler. 2. Enerjinin kesifleşmiş (katılaşmış, görünür hale gelmiş) şekli. Ellerimiz kalemi tuttuğunda, ruhumuzun isteğine uyarak tutar. Ruh ve ondaki hayat sıfatı efendi makamında, madde ise hizmetçidir. O halde ruh ve ona bağlı bütün fonksiyonlar bu hizmetçiye verilemez ve onunla izah edilemez. Meselâ, yazdığımız bir makaledeki ilmi, ne elimize, ne kolumuza, ne de bütün bir bedenimize verebiliriz. Bedenimiz kâinatın maddesinden bir özet, ruhumuz ise ondaki her çeşit hayata bir misaldir. Bu kâinat, bir meyve ağacının imdadına koşturuluyorsa, bunu madde ile izah etmeye kalkıştığımızda, rızık manasını, açlık manasını, rahmet ve merhamet manalarını kâinatın maddesine vermemiz gerekecektir. "Bilmüşahede madde, mahdum değil ki herşey ona irca edilsin. Belki hâdimdir, bir hakikatin tekemmülüne hizmet eder. O hakikat, hayattır. O hakikatin esası da ruhtur."Sözler, 29. Söz, 1. Maksat, s. 685 Gerçeği bu şekilde tespit etmeyen ve doğruyu bulamayan insanlar, herşeyi madde ile açıklamaya kalkışır, hayatı, ruhu, his âlemini ve duyguları maddeye vermek için hayli zorlanırlar. Risale-i Nur'da bütün materyalistleri susturan bir hakikat dersini burada aktarmak isteriz: "Madde dedikleri şey ise; suret-i mütegayyire, hem de hareket-i zâile-i hâdiseden tecerrüd etmez. Demek hudûsu muhakkaktır."Muhakemat, 3. Makale/Unsuru'l-Akîde, s. 137 Hudûs, birşeyin sonradan meydana gelmesi, yani birşeyin evvelinin olması demektir. Hâdis ise, evveli olan, bir başlangıcı olan şeye denilir. Maddenin hudûsu, yani sonradan var edilmesi muhakkaktır, çünkü suret değiştirir ve hareket eder; bir hareketi bir başkası takip eder. Bu ikinci hareketle, birinci hareket ortadan kaybolmuş olur. Bu vecizede, maddenin iki önemli sıfatına dikkat çekiliyor. Birisi değişikliğe uğraması, diğeri de kendisinde sonradan meydana gelen ve kaybolup yerini bir başkasına bırakan bir hareket bulunması. Bunlar, maddenin hudûsuna, sonradan yaratılmış bir mahlûk olduğuna delil olurlar. Buna göre madde bu hâdis sıfatları taşıdığından, kendisinin de hâdis olması icap eder. Zira hâdis sıfatlar ancak hâdis olan bir varlıkta bulunabilir. Ezelî sıfatlar ancak varlığı vacip ve ezelî olan Allah'a hastır; madde ise onun mahlûkudur.