Mecaz/Mecazî

1. Bir kelimeyi veya kavramı kabul edilenin dışında başka manalara gelecek biçimde kullanma, metafor. 2. (Belâgat) Bir alâka veya benzetme sonucu gerçek manasından başka manada kullanılan söz. Yani, gerçek manasının anlaşılmasına engel teşkil eden bir karineyle (işaretle) beraber, bir münasebetten dolayı, asıl konulduğu mananın dışında kullanılan lâfızdır. Başka bir deyişle, bir alâkadan dolayı ikinci bir manada kullanılan söze mecaz denir. Mesela Mekke'den hicret eden Resul-i Ekrem Efendimiz (a.s.m.) Medine'ye ulaştığında halkın söylediği # طَلَعَ الْبَدْرُ عَلَيْنَا مِنْ ثَنِيَّاتِ الْوَدَاعِ# "Veda' tepelerinden üzerimize dolunay doğdu" cümlesinde "dolunay" mecaz olarak kullanılmıştır. Çünkü kastedilen gökteki dolunay değil, Efendimizdir (a.s.m.). Gökteki dolunayın olmadığını gösteren işaret ise "Veda' Tepeleri"dir. Çünkü gökyüzündeki dolunay böyle tepelerden çıkıp doğmaz. Burada mecazî olarak Efendimize (a.s.m.) "dolunay" tabirinin kullanılmasıyla şöyle güzel bir mana elde edilmek istenmiştir: Nasıl ki dolunay Güneş'ten aldığı feyizle karanlık geceleri aydınlatıyor; Efendimiz de (a.s.m.) Allah'tan aldığı vahiyle insanlığı aydınlatmak üzere Vedâ Tepeleri yönünden aramıza teşrif ediyor.