Mezheb

1. (Çoğulu mezâhib). 2. Gidilen, takip edilen yol. 3. İlim ve felsefede takip edilen yol, meslek, çığır. 4. Bir dinin bazı noktalarda görüş farkları bulunan kollarından herbiri: Kitap ve sünnete uygun görüşlere sahip olan mezheplere, hak mezhep denir. Hanefî, Şafiî, Mâlikî ve Hanbelî Mezhebi hak mezheplerdir. Dinin temel ilkelerinden ayrılan görüş farkına sahip mezheplere ise, bâtıl mezhep denir. Cebriye, Mu'tezile gibi mezhepler, inanç konusunda bâtıl mezheplerdir. Bir mezhebin hak veya bâtıl olduğu hususunda Üstad Bediüzzaman şu kaideyi nazara verir: "Meslekler, mezhepler ne kadar bâtıl da olsalar, içinde ukde-i hayatiyesi hükmünde bir hak, bir hakikat bulunur. Eğer âsârına ve neticelerine hükmeden hak ve hakikat ise ve menfî cihetleri müsbet cihetlerine mağlûp ise, o meslek haktır. Eğer içinde hak ve hakikat, neticelere hükmedemiyor ve menfî ciheti müsbet cihetine galebe ediyorsa, o meslek bâtıldır. Onun ehli, ehl-i bid'a ve dalâlet olur. "İşte bu kaideye binâen, âlem-i İslâmdaki ehl-i bid'a fırkalarına bakılsa görülüyor ki, herbiri bir hakka istinad edip gitmiş. Fakat menfî ciheti ya garaz, ya inat gibi bir sebeple, o mesleğin âsârı dalâlet hesabına çalışmıştır. Meselâ, Şîalar Kur'ân'ın emrine imtisalen Ehl-i Beytin muhabbetini esas tutup, sonra intikam-ı milliyet cihetinden bir garaz gelerek, meşrû muhabbet-i Ehl-i Beytin âsârını zaptederek, Sahabe ve Şeyheynin buğzuna binâ edip, âsâr göstermişler; # لاَلِحُبِّ عَلِىٍّ بَلْ لِبُغْضِ عُمَرَ# olan darb-ı meseline mâsadak olmuşlar. "Hem meselâ, Vehhâbiler ve Hâricîler ise, nusûs-u Şeriate ve sarîh-i âyâta ve zevâhir-i ehâdise istinad ederek hâlis Tevhîde münâfi ve sanemperestliği imâ edecek herşeyi reddetmekliği kaide tutmuşlar. Fakat birinci nüktedeki üç esasta beyan edilen sebepler cihetinden gelen menfî garazlar, onları haktan çevirip, dalâlete saptırmış ki, ifrat derecesinde tahribat yapıyorlar. Ve hâkezâ, Cebriye olsun, Mûtezile olsun, hangi fırka olursa olsun böyle bir hakikati mesleğinde görüp onunla aldanıp, sonra dalâlete saplanır."Mektubat, 28. Mektup, 6. Risale, 3. Nükte, s. 514-15.