Mugalata

Mugalata, "nutuk ve kelamda yanılmak" manasına gelen "galat" kelimesinden türemiştir. Muhatabı susturmak veya yanıltmak için doğruya veya meşhurata benzeyen, ama aslında öyle olmayan mukaddemlerden veya vehme dayalı mukaddemlerden kurulan kıyastır. Safsata ve müşağabe bunun çeşitleridir. Yani, eğer, • doğruymuş gibi alınan mukaddemler gerçekte doğru değilse, bunlarla kurulan kıyasa; diğer bir ifadeyle yanlış olan bu vehmî mukaddemler (kesin) hüküm karşılığında alınırsa, safsata; • gerçekte meşhur olmadıkları hâlde meşhura benzeyen mukaddemlerden kurulan kıyasa; diğer bir ifadeyle yanlış olan bu vehmî mukaddemler cedel karşılığında alınırsa buna müşağabe adı verilir. Mesela: "Ey kemal-i gurur ile dalâlet kürsüsünde oturan! Hayatına mağrur olma. Zira o hayat, bir mugalata ile kaimdir. Şöyle ki: O kürsüde oturan dâll, zeval ve fenânın dehşetini düşünüp korktuğu zaman, saadet-i ebediye ihtimaline kaçar, tekâlif-i diniyenin terkinde de âhiretin olmayacağı ihtimaline kaçar. Bu mağlâta ile her iki elemden kurtuluyor. Lâkin kısa bir zamanda düğüm açılır, hakikat ortaya çıkar. Ne birinci ihtimal elemini izale eder ve ne de ikinci ihtimal yükünü tahfif eder." Mugalata ile safsata arasındaki farklar için bk. safsata