Mülk

Sahip olunan, üzerinde tasarruf hakkı bulunan şey, gelir getiren mal hükmedilen yer, saltanat, bir şeyin dış yüzü. Mülk ve melekûtun farkı Her şeyin, içine melekût, dışına da mülk denir. Mülk, âynanın mülevven vechi gibi, ezdat ona vârid oluyor; çirkin olur, şer olur, hakîr olur, azîm olur, ilâ âhir. Esbab bu cihette vardır. İzhar-ı azamet ve izzet-i kudret öyle ister. Melekût ciheti ise âynanın şeffaf vechi gibi. Şu cihet her şeyde güzeldir. Şu cihette esbabın tesiri yoktur. Vahdet öyle ister. Hattâ hayat ve ruh ve nur ve vücut, iki vecihleri şeffaf ve güzel olduğundan, mülken ve melekûten vasıtasız dest-i kudretten çıkıyorlar. Her şeyin, içine melekût, dışına da mülk denir. Bu itibarla insan ile kalb, birbirine hem zarf, hem mazruf olur. Çünkü insan mülk cihetiyle kalbe zarf olur, melekût cihetiyle de mazruf olur. İçten maksat eşyanın perde arkasıdır. Bu mesele, On Sekizinci Pencere'de "# اَوَلَمْ يَنْظُرُوا ف۪ى مَلَكُوتِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ# (Onlar göklerin ve yerin melekûtuna bakmazlar mı#?#)" âyetinin tefsirinde şöyle izah ediliyor: "Nasıl mükemmel, muntazam, san'atlı, saray gibi bir eser, bilbedâhe, muntazam bir fiile delâlet eder. Yani, bir bina, bir dülgerliğe delâlet eder. Ve mükemmel, muntazam bir fiil, bizzarure, mükemmel bir fâile ve mahir bir ustaya, bir dülgere delâlet eder. Ve mükemmel usta ve dülger unvanları, bilbedâhe, mükemmel bir sıfata, yani san'at melekesine delâlet eder. Ve mükemmel sıfat ve o mükemmel meleke-i san'at, bilbedâhe, mükemmel bir istidadın vücuduna delâlet eder. Ve mükemmel bir istidat ise âli bir ruh ve yüksek bir zâtın vücuduna delâlet eder." Burada sarayın kendisi mülktür; onun perde arkasında bulunan fiil, fail, sıfat ve istidat ise melekûttur.