Müşkil

Çoğulu, müşkilât. 1. Zor, güç, çetin iş; engel, mâni. 2. Kendisindeki bir mana inceliğinden dolayı dilde vaz' edildiği manaya ulaşmakta yahut onu istiare yoluyla kullananın ne kastettiğine ulaşmakta ve başka bir delil olmaksızın veya derinlemesine düşünmeksizin benzerlerinden ayırt etmekte zorluk bulunan lâfız. Müşkil; ya üslûbun pek yüksek ve muhtasar olmasıyla mananın çok derin ve inceliğinden ileri gelir; Kur'ân'ın müşkilâtı bu kabildendir. Veya ibarede karışık ve düğümlü noktaların bulunmasından neş'et eder; Kur'ân-ı Kerîm, bu kısım müşkilâttan müberrâ ve münezzehtir. Cumhurun zihninden uzak ve pek derin hakikatleri kolay ve kısa bir suretle avâm-ı nâsın fehimlerine yakınlaştırmak ayn-ı belâgattir. Ehâdisin ve Kur'ân'ın müşkilâtı çok dikkatli bir tefsire ve tabire muhtaçtır. Âyetler arasında ilk bakışta var olduğu sanılan zâhirî ihtilâfların sebepleri şöyle sıralanabilir: 1. Kıraat farklılıkları. 2. İfadenin hakikat ve mecaz ihtiva etmesi. 3. Müşterek lâfızlar. 4. Âyetlerdeki müteşabihlik ve mücmellik. 5. Bir olayın değişik yönlerden ele alınması. 6. Bir cinsin değişik türlerine veya bir oluşumun muhtelif safhalarına işaret edilmesi. 7. Konu ve yer farklılığı. 8. Harf-i cerlerin birbirinin yerine kullanılması. 9. Fiillerin kullanım cihetleri. Fukaha (Hanefî) metoduna göre yazılan usul eserlerinde manaya delâleti kapalı olan lâfızlar en az kapalılık taşıyandan başlamak üzere hafî, müşkil, mücmel ve müteşabih olarak sıralanır. Bunlardan, kapalılığı içtihad ve araştırma ile giderilebilecek olanlar hafî ve müşkil, kapalılığı ancak sözün sahibinin açıklamasıyla giderilebilenler mücmel ve kapalılığı giderilemeyenler müteşabih adını alır. Ayrıca bk. müteşabih