Müteşabih

Çoğulu, müteşabihât. 1. Birbirine benzer, mümasil. 2. Mana yönünden birden fazla ihtimal taşıdığı için anlaşılmasında güçlük bulunan lâfız veya ifadeler. Bunlar herkesin bilemediği derin manalar taşır. Muhkemat gibi tefsir edilmez, belki tefsir yerinde te'vil edilirler. Diğer bir ifadeyle, Kur'ân-ı Kerîm'in mana-yı mecazîyi, mana-yı hakikînin lâfzıyla gösterdiği, insanlar tarafından melûf ve malûm olmayan manaları ve hakikatleri zihinlerine yakınlaştırıp, temsilâtla ve teşbihatla avâma ders verdiği üsluplarıdır. Müteşabihat denilen Kur'ân-ı Kerîm'in üslûpları hakaik-i gàmıza-ı İlâhiye ve esrar-ı Rabbâniye gibi gayet derin meseleleri, en derin incelikleri görmek ve hakikatlere geçmek için, avâm-ı nâsın gözüne bir dürbün veya numaralı birer gözlüktür. Mesela # اَلرَّحْمٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوٰى# bir temsil ile, rububiyet-i İlâhiye'yi saltanat misalinde; ve âlemin tedbirinde mertebe-i rububiyetini, bir sultanın taht-ı saltanatında durup icra-yı hükûmet ettiği gibi bir misalde gösteriyor. Kur'ân'ın müteşabihâtı olduğu gibi hadisin de müteşabihâtı vardır; gayet derin hakikatleri me'nûs teşbihatla ifade eder. Mesela bir vakit huzur-u Nebevîde gayet derin bir gürültü işitildi. Ferman etti ki: "Yetmiş senedir yuvarlanıp bu dakikada cehennemin dibine düşen bir taşın gürültüsüdür." Birkaç dakika sonra birisi geldi, dedi: "Yetmiş yaşındaki meşhur münafık öldü." Resul-i Ekrem aleyhissalâtü vesselâmın gayet beliğ temsilinin hakikatini ilân etti. Müteşabih ile müşkil arasındaki fark için ayrıca bk. müşkil