Nâmus

1. Haysiyet, izzet. 2. İffet, ırz, ismet, edep, ahlakî ölçülere bağlılık. 3. Doğruluk, dürüstlük, istikamet. 4. Hükmü uzatılmış bir irade veyahut peşipeşine dizilmiş taallukat: Nâmuslar da kanunlar gibi, ilim, irade ve emrin mecmuunun, envâa olan tecellîlerinin isimleridir ve o tecellîler için onlar cam parçaları hükmündedirler. Yani kâinatta cereyan eden nâmuslar ve hükmeden kanunlar itibarî emirlerdir, vehmî düsturlardır; ademî sayılırlar. Nâmus ve kanun arasında Mesnevî-i Nuriye'de şöyle bir farktan bahsediliyor: Nâmus; hükmü uzatılmış bir iradeden veyahut peşipeşine dizilmiş taallukattan ibarettir. Kanun ise; hükmü uzatılmış bir emirden veyahut peşipeşine tekrarlanan emirlerden ibarettir. Yani, kanun emirdendir, nâmus iradedendir. Her şeyin miktar-ı muntazaması, kaderi vâzıhan gösterir. Evet, hangi zîhayata bakılsa görünüyor ki gayet hikmetli ve san'atlı bir kalıptan çıkmış gibi, bir miktar, bir şekil var ki o miktarı, o sureti, o şekli almak, ya harika ve nihayet derecede eğri büğrü maddî bir kalıp bulunmalı, veyahut kaderden gelen mevzun, "ilmî bir kalıb-ı mânevî" ile kudret-i ezeliye o sureti, o şekli biçip giydiriyor. Mesela sen şu ağaca, şu hayvana dikkatle bak ki câmid, sağır, kör, şuursuz, birbirinin misli olan zerreler onun neşvünemâsında hareket eder. Bazı eğri büğrü hudutlarda, meyve ve faidelerin yerini tanır, görür, bilir gibi durur, tevakkuf eder. Sonra, başka bir yerde, büyük bir gayeyi takip eder gibi yolunu değiştirir. Demek, "kaderden gelen miktar-ı mânevî"nin ve o miktarın emr-i mânevîsiyle zerreler hareket ederler. İşte burada bahsi geçen "ilmî kalıb-ı manevî"ye yahut "kaderden gelen miktar-ı mânevî"ye nâmus denir. Kanun ise ef'al-i İlâhiye'yi tanzim eder. Üstad Bediüzzaman bu hususta şöyle der: "Şeriat-ı fıtriye-i kübra-yı İlâhiye, mevcudatta zuhur eden ef'âl-i İlâhiye'nin tanzim ve nizamını gösteren âdetullahın mecmu-u kavânîninden ibarettir." Bununla beraber bazen kanun nâmus yerine, nâmus da kanun yerine kullanılabilmektedir. Bk. kanun