Perde

1. Örtü, hicap. 2. Yüze örtülen örtü, peçe. 3. Katman, aşama. 4. (Tasavvuf) Hak ile kul arasındaki engel. Âşıkı maşukundan ayıran hususlar. Hak ile kul arasında kimi zulmetten, kimi nurdan binlerce perde vardır. Madde, menfaat, mal, mülk, nefis ve şehvet zulmanî perdeler olup Hakkı görmeye ve O'na ermeye engeldir. Hakkın tecellîleri ise nuranî perdelerdir. Hadis-i şerifte buyurulduğu üzere, "Allah ile kulu arasında yetmiş bin perde var." 5. (Mecaz) Bir şeyin doğrudan doğruya görülmesini, duyulmasını önleyen şey, engel, mâni. Mesela gayb bir perdedir. Küre-i arzın bütün mânevî mahsulâtı, onun altında olan defterlere ve elvahlara gönderiliyor. Aynı şekilde âlem-i âhiret, ölüm, ecel, musibetler de gayb perdesindedir. Bu dünya bir meydan-ı tecrübe ve imtihan; dar-ı teklif ve mücahede olduğu için hakikatler perdeli kalır ki sırr-ı teklif bozulmasın. Diğer taraftan esbab ve vesait de dest-i kudrete perde olmuştur. Kadîr-i Mutlak, hikmetinin muktezasıyla, zahir esbabı tasarrufatına ve izzet ve azametine perde etmiştir. Hatta azamet ve kibriya da, Kadîr-i Zülcelal'in ihtifa ve istitar etmesine sebep olan bir perdedir. 6. Sinema perdesi gibi üzerine görüntülerin yansıtıldığı gerilmiş kumaş veya şeffaf olmayan yüzey. Bu manada toprak da bir perdedir. Cenâb-ı Hak, bu perde üzerindeki her şeyi, o kadar karışık, sür'atli, kesretli, hakikî perdeler içinde mükemmel bir intizamla ve her şey yerli yerine yerleştiriyor. Bu perdede her saatte hakikî menziller teşkil edip, kemal-i intizamla, elbise değiştirir gibi değiştiriyor. Hatta her bir hakikî perde içinde, müteaddit küçük küçük menziller icad ediyor. Ayrıca bk. zıll 7. Tenteneli perde: Tentene, "dantel" kelimesinin halk dilindeki şeklidir. İplik gibi şeylerle örülmüş delikli bez manasındadır. Tenteneli perde ise dantelli, işlemeli perde, arkasındaki cisimleri gösteren tül gibi ince, şeffaf ve delikli perde demektir. "Her şeyin iki ciheti vardır. Bir ciheti Hakka bakar, diğer ciheti de halka bakar. Halka bakan cihet, Hakka bakan cihete tenteneli bir perde veya şeffaf bir cam parçası gibi, altında Hakka bakan cihet-i isnadı gösterecek bir perde gibi olmalıdır. Binaenaleyh, nimete bakıldığı zaman Mün'im, san'ata bakıldığı zaman Sâni, esbaba nazar edildiği vakit Müessir-i Hakikî zihne ve fikre gelmelidir." Şu âlem-i maddiyat ve şehadet de âlem-i melekût ve ervah üstünde serpilmiş tenteneli bir perdedir.