Rahmet

1. Cenâb-ı Hakk'ın vefat eden kişiye merhamet edip günahlarını af buyurması. 2. Allah Teâlâ'nın ibâdına merhametinin bir alâmet-i zâhiresi olan nâfi yağmur. 3. Merhuma (merhamet edilen, acınan kimseye) ihsanı iktiza eden rikkat (Bu kelime Arapçada bazen rikkat manasında kullanılmış, bazen de rikkatten tecrit edilerek ihsan manasında kullanılmıştır). Hakikat-i rahmet, hikmet ve inâyet ve ilim ve kudreti tazammun eder. Terahhum ve tahannün ise rahmetin şen'idir. Yani, acımak ve şefkat etmek manası, rahmeti tahrik ediyor. Nihayetsiz rahmet, kendine lâyık ihsan ister. Cenâb-ı Hakk'ın rahmeti en küçük zîhayata kadar her zîruha envâ-ı nimetini verir, onunla tanzim eder, baştan aşağıya kadar nimetlerle süsleyip lütuf ve keremle tezyin eder. Mesela: İnsan gibi zaif-i mutlak, âciz-i mutlak, fakir-i mutlak, fâni, küçük bir mahlûka koca kâinatı musahhar eder ve onun imdadına gönderir ki bu hakikat-i rahmettir. Evet, • Hadsiz kâinatı şenlendiren, • Karanlıklı mevcudatı ışıklandıran, • Hadsiz ihtiyacat içinde yuvarlanan mahlûkatı terbiye eden, • Bir ağacın bütün heyetiyle meyvesine müteveccih olduğu gibi, bütün kâinatı insana müteveccih eden ve her tarafta ona baktıran ve muavenetine koşturan, • Hadsiz fezâyı ve boş ve hâli âlemi dolduran, nurlandıran ve şenlendiren, • Fâni insanı ebede namzet eden ve ezelî ve ebedî bir Zâta muhatap ve dost yapan, rahmettir. Rahmetin insandaki tecellîsi Sure-i Yusuf'ta işaret edildiği üzere Hazret-i Yakub'un oğlu Hz. Yusuf'a olan şefkati gibi, acıma veya yufka yüreklilik ve şefkat gösterme, esirgeme şeklinde olur. Ancak "şefkat-i insaniye, merhamet-i Rabbâniye'nin bir cilvesi olduğundan; elbette rahmetin derecesinden aşmamak ve Rahmeten-lil-âlemîn Zât'ın (a.s.m.) mertebe-i şefkatinden taşmamak gerektir. Eğer aşsa ve taşsa o şefkat, elbette merhamet ve şefkat değildir; belki dalâlete ve ilhada sirayet eden bir maraz-ı ruhî ve bir sekam-ı kalbîdir."