Ruh

1. Hareket, faaliyet, kuvvet (bu adamda hiç ruh yoktur). 2. Tesir (bu ibâre pek sönüktür, biraz ruh verecek tabirler bulmalı). 3. Bir bitkisel maddeden vesaireden çıkarılan hülasa (nane ruhu, tuz ruhu gibi). 4. En önemli nokta, öz (İbadetin ruhu, ihlâstır). 5. Cebrail (ruhu'l-emin, ruhu'l-kuds). 6. Canlılardaki madde-i hayatiyet, can; hayatın zâtı ve en lâtif ve sabit cevheri. 7. (Tasavvuf) İnsanın mânevî cihetindeki kalp, ruh, sır, hafî, ahfa denen beş latifesinden birisidir. İmam-ı Rabbanî'ye göre bu lâtifeler âlem-i emirdendir. Her lâtifede bir ulu'l-azm peygamberin mânevî hakikati altında terakki edilir. Aynı şekilde her lâtifenin farklı renkte bir nuru vardır: Ruh, âlem-i emrin ikinci basamağını, yani seyr-i sülûkta halâsa erilen makamı ifade eder. Bu lâtifede Allah'ın hayat, ilim, irade gibi sıfât-ı sübûtiyesi tecellî eder. Hz. İbrahim'in (a.s.) kademi altındadır. Nuh (a.s.) da bu makamda ortaktır. Bunların terbiye edicisi, ilim sıfatıdır. Bu sıfat, sıfât-ı zâtiyenin en genişidir. Nuru ise sarıdır. 8. Ruh, gayet cem'iyetli ve yüksek bir mahiyete mâlik, haricî bir vücut giydirilmiş, zîşuur, nuranî bir kanun-u emrîdir (bk. kanun). Aynı zamanda bir namus-u zîhayat olan ruh, (bk. namus) "sabit ve daim fıtrî kanunlar gibi, âlem-i emirden, sıfat-ı iradeden gelmiş, Kudret ona vücud-u hissî giydirmiştir, bir seyyâle-i lâtifeyi o cevhere sadef etmiştir. Mevcut ruh, mâkul kanunun kardeşidir. İkisi hem daimî, hem âlem-i emirden gelmişlerdir. Şayet nevilerdeki kanunlara kudret-i ezeliye bir vücud-u haricî giydirseydi, ruh olurdu. Eğer ruh, şuuru başından indirse, yine lâyemut bir kanun olurdu." Aynı kökle ilgili diğer kavramlar: Celb-i ervah: Ruh çağırma, ispritizma. Evet, ispritizma gibi celb-i ervah ve cinlerle muhabereyi, şu âyet (Enbiyâ sûresi, 21:82) en nihayet hududunu çiziyor ve en faideli suretlerini tayin ediyor ve ona yolu dahi açıyor. Fakat şimdiki gibi, bazan kendine emvat namını veren cinlere ve şeytanlara ve ervâh-ı habiseye musahhar ve maskara olup oyuncak olmak değil, belki tılsımât-ı Kur'âniye ile onları teshir etmektir, şerlerinden kurtulmaktır. Ervah-ı âliye: Sıddıkîn-i evliya ve enbiyanın yüksek ruhları. Ervah-ı habîse: Kötü ruhlar. Şeytanlar gibi. Ervah-ı neyyire: Nurlu ruhlar. Ervah-ı enbiya gibi. Ervah-ı sâfile: Alçak ruhlar. Nemrutların, Firavunların, Ebu Cehillerin ruhları gibi. Ervah-ı tayyibe: Temiz ruhlar. Büyük velilerin ruhları gibi.