Sebr ve Taksim

Sebr: İncelemek, denemek, tahmin etmek, ölçüp takdir etmek. Taksim: Parçalara, kısımlara ayırmak. İlm-i usul ve fenn-i mantıkta kullanılan bir ispat metodu (Kat'i bir hüccettir). Bu ispatlamada bir şeyin aslında bulunan vasıfların, birer birer illet olmaktan çıkarıldıktan sonra, tam illet olmaya elverişli olanın tespit edilmesi şeklindeki ispatlama metodudur. Diğer bir deyişle, bir konu hakkında muhtemel seçenekleri sıraladıktan sonra hepsini teker teker inceleyerek çürük ve zayıfları ayıklayıp tek ve en sağlam seçeneği belirlemek. Mesela, ey Şeytan ve ey Şeytanın şakirtleri! Kur'ân ya Arş-ı Âzam'dan ve İsm-i Âzam'dan gelmiş bir kelâmullahtır veyahut—hâşâ, sümme hâşâ, yüz bin kere hâşâ—yerde, sahtekâr ve Allah'tan korkmaz ve Allah'ı bilmez, itikadsız bir beşerin düzmesidir. Bu ise ey Şeytan, sabık hüccetlere karşı bunu sen diyemezdin ve diyemezsin ve diyemeyeceksin. Öyle ise bizzarure ve bilâşüphe, Kur'ân Hâlık-ı Kâinat'ın kelâmıdır. Çünkü ortası yoktur ve muhaldir ve olamaz. Hem Muhammed aleyhissalâtü vesselâm ya Resulullahtır ve bütün resullerin ekmeli ve bütün mahlûkatın efdalidir; veyahut—hâşâ, yüz bin defa hâşâ—Allah'a iftira ettiği ve Allah'ı bilmediği ve azâbına inanmadığı için, itikadsız, esfel-i sâfilîne sukut etmiş bir beşer farz etmek lazım gelir ki bu ise ey İblis, ne sen ve ne de güvendiğin Avrupa feylesofları ve Asya münafıkları bunu diyemezsiniz ve diyememişsiniz ve diyemeyeceksiniz ve dememişsiniz ve demeyeceksiniz. Çünkü bu şıkkı dinleyecek ve kabul edecek, dünyada yoktur. Onun içindir ki güvendiğin o feylesofların en müfsitleri ve o Asya münafıklarının en vicdansızları dahi diyorlar ki: "Muhammed-i Arabî (a.s.m.) çok akıllıydı ve çok güzel ahlâklıydı." Madem şu mesele iki şıkka münhasırdır. Ve madem ikinci şık muhaldir ve hiçbir kimse buna sahip çıkmıyor. Ve madem kat'î hüccetlerle ispat ettik ki ortası yoktur. Elbette ve bizzarure, senin ve hizbüşşeytanın rağmına olarak, bilbedâhe ve bihakkılyakîn, Muhammed-i Arabî aleyhissalâtü vesselâm Resulullahtır ve bütün resullerin ekmelidir ve bütün mahlûkatın efdalidir.