Sırat-ı Müstakim

1. Doğru, istikametli yol. Bir yerden bir yere giden yolların ve bir noktadan uzak bir noktaya çekilen hatların en kısası, en doğrusu. 2. Hayat-ı şahsiye ve hayat-ı içtimaiyede saadet-i ebediyeye giden en rahat, en faydalı, en kısa, en selametli herkese açık olan, nebîlerin, sıddıkların, şehitlerin ve salihlerin yolu; hülâsa, Kur'ân ve sünnete ittiba ile müminleri arş-ı kemalata yürüten nuranî yol. Bu nuranî yolu temin eden şey ise adl ve adalettir ki; kuvve-i gadabiye, şeheviye ve akliyenin vasat mertebeleri olan şecaat, iffet, hikmetin mezcinden ve hülâsasından hâsıl olur. Sırat-ı müstakimden murad da, bu üç mertebedir. Kuvvelerin mertebelerinin izahı ise şöyle: Kuvve-i şeheviyenin tefrit mertebesi humuddur ki ne helâle ve ne de harama şehveti, iştihası yoktur. İfrat mertebesi fücurdur ki namusları ve ırzları pâyimal etmek iştihasında olur. Vasat mertebesi ise iffettir ki helâline şehveti var, harama yoktur. Ve keza, kuvve-i gadabiyenin tefrit mertebesi, cebanettir ki korkulmayan şeylerden bile korkar. İfrat mertebesi tehevvürdür ki ne maddî ve ne mânevî hiçbir şeyden korkmaz. Bütün istibdadlar, tahakkümler, zulümler bu mertebenin mahsulüdür. Vasat mertebesi ise şecaattir ki hukuk-u diniye ve dünyeviyesi için canını feda eder, meşru olmayan şeylere karışmaz. Ve keza, kuvve-i akliyenin tefrit mertebesi gabâvettir ki hiçbir şeyden haberi olmaz. İfrat mertebesi cerbezedir ki hakkı bâtıl, bâtılı hak suretinde gösterecek kadar aldatıcı bir zekâya malik olur. Vasat mertebesi ise hikmettir ki hakkı hak bilir, imtisal eder; bâtılı bâtıl bilir, içtinap eder # وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوﮀتِـيـَ خَيْرًا كَث۪ــيرﭲا#