Tahakküm

1. Hüküm sürme, hâkim kesilme. 2. Aklen, mantıken, fikren davada bulunacak bir sebep olmadığı hâlde, bir davada bulunmak. Böyle bir dava, manasız dava-yı mücerrettir ve boş sözler hükmündedir. Bu durum ilm-i usulce "tahakkümî" olarak tabir edilir. İlm-i kelâm ve ilm-i usulün düsturlarındandır ki denilir: #لَاعِبْرَةَ لِلْاِحْتِمَالِ الْغَيْرِ النَّاش۪ى عَنْ دَل۪يلٍ وَلَايُنَافِى الْاِمْكَانُ الذَّاتِىُّ الْيَق۪ينَ الْعِلْمِىَّ# Yani, "Bir delilden, bir emareden neş'et etmeyen bir ihtimalin ehemmiyeti yok; kat'î ilme şek katmaz, yakîn-i hükmîyi sarsmaz." Mesela zâtında Barla Denizi (yani Eğirdir Gölü), imkân ve ihtimal var ki pekmez olsun, yağa inkılâb etmiş olsun. Fakat, madem bir emareden o imkân ve ihtimal neş'et etmiyor; onun vücuduna ve su olduğuna kat'î ilmimize tesir etmez, şek ve vesvese vermez. Dâvâ-yı şirk dahi sırf tahakkümî ve manasız söz ve dâvâ-yı mücerrettir. Kâinatın mevcudatında bir emare yok ki şirk ihtimali ona bina edilsin. Demek, şirki iddia etmek mahz-ı cehalet, ayn-ı belâhettir.