Üveysî

Manevî teslîk ve ruhanî terbiye yolu. İki şekilde tarif edilmiştir: 1. Daha önce yaşamış ve ölmüş bir mürşidin ruhaniyetinden feyz alan ve onun manevî terbiyesine giren kimse. Mesela Hace Ahrar, Hace Bahaeddin Nakşibend'in (k.s.) ruhaniyetinden yardım aldığı için kendisine "üveysî" denmiştir. Üstad Bediüzzaman bu konuda şöyle der: "Üveysî bir surette doğrudan doğruya hakikat dersimi Gavs-ı Âzam'dan (k.s.) ve Zeynelâbidîn (r.a.) ve Hasan, Hüseyin (r.a.) vasıtasıyla İmam-ı Ali'den (r.a.) almışım. Onun için, hizmet ettiğimiz daire onların dairesidir." "Cay-ı dikkattir ki: Ben üveysî bir tarzda bir kısım ilm-i hakikatı Hüccetü'l-İslâm olan İmam-ı Gazâlî'den (k.s.) almıştım. Şimdi anlıyorum ki İmam-ı Gazâlî (k.s.) aynı dersi üveysî bir tarzda İmam-ı Ali'den (r.a.) almıştır. Demek Hz. İmam-ı Ali'nin (r.a.) mühim bir şakirdi olan İmam-ı Gazâlî'nin (k.s.) başı üstünde bu biçare talebesine şefkatkârâne, tesellidarâne en sıkıntılı bir zamanda bakması acip değil, belki lazımdır ve öyle olmak gerektir." 2. Herhangi bir şeyhe bağlanmadan, doğrudan Hz. Peygamber'in maneviyatı tarafından irşad ve terbiye edilen velî. Üveysîlik Veysel Karânî ile ilgilidir. Veysel Karânî, Hz. Peygamber'i görmemiş, fakat Hz. Peygamber onu gıyabında manen terbiye etmiştir. Bazı şeyhlerin de hem zâhir şeyhleri var, hem de sülûkun belli bir merhalesinde üveysîlikle terbiye edilmişlerdir.