Yakîn

1. Şek ve şüpheden ârî olarak bilme, kanaate varma, itminân. 2. Kat'i ilim. İçinde yalan ihtimali bulunmayacak şekilde tam bir kanaatle bilme. Yakînin üç ana mertebesi vardır: 1. İlmelyakîn Aklî ve mantıkî bir tarzda, kat'î ve kuvvetli burhanlarla şüpheye yer bırakmayacak şekilde bilmektir. Tahkikî imanın bir mertebesidir ki çok burhanların kuvvetleriyle binler şüphelere karşı dayanır. 2. Aynelyakîn Gözlem veya müşahedeyle, şek ve şüpheye yer kalmayacak şekilde kesin bilmektir. Bu mertebenin esma-i İlâhiye adedince tezahür dereceleri vardır. 3. Hakkalyakîn Yaşayarak, şüphesizlik derecesinde kesin bilmektir. Bu mertebedeki imanlı zâtlara şübehat orduları hücum da etse bir halt edemez. İman-ı tahkikî ilmelyakînden hakkalyakîne yakınlaştıkça daha selb edilmeyeceğine ehl-i keşif ve tahkik hükmetmişler ve demişler ki: "Sekerat vaktinde şeytan vesvesesiyle ancak akla şüpheler verip tereddüde düşürebilir." Bu nevi iman-ı tahkikî ise yalnız akılda durmuyor. Belki hem kalbe, hem ruha, hem sırra, hem öyle letâife sirayet ediyor, kökleşiyor ki şeytanın eli o yerlere yetişemiyor. Öylelerin imanı zevalden mahfuz kalıyor." Mesela uzakta bir duman görsek, dumanın ateşe delâleti sebebiyle orada ateşin varlığını ilmen biliriz. Bu bilme derecesi ilmelyakîndir. Ateşe yaklaşıp, gözümüzle görürsek, ona aynelyakîn denir. Ateşin yanına gidip ateşin yakması ve sair sıfatlarını hislerimizle anlarsak, bu tür ilmimizin derecesi de hakkalyakîndir. Yakîn, imanın içinde mündemiçtir: Yakîn ile beraber tasdiki birlikte ifade eden # يُؤْمِنُونَ# kelimesine bedel # يُوقِنُونَ# tabiri, haşir meselesi şek ve şüphelere bir mahşer ve bir mecma' olduğu için, tasdikten fazla îkan ve yakîn daha ehemmiyetli olduğuna işarettir. Veya ehl-i kitabın iddia ettikleri iman, yakînden hâli olduğundan, onların imanı, iman olmadığına işarettir.