4.Mertebe@Sonra o mütefekkir

âyetini maddeten gayet parlak tefsir ettiği gibi; bu âyet dahi, bu sahifenin manalarını mu'cizane ifade eder. Ve Arz'ın, bütün sahifeleriyle, büyüklüğü nisbetinde ve kuvvetinde "Lâ ilahe illâ Hû" dediğini anladı.

İşte, Küre-i Arz'ın yirmiden ziyade büyük sahifelerinden birtek sahifenin yirmi vechinden birtek vechinin muhtasar şehadeti ile, o yolcunun sâir vecihlerin sahifelerindeki müşâhedatı manasında olarak ve o müşâhedatları ifade için,Birinci Makam'ın Üçüncü Mertebesinde böyle denilmiş:

Sonra, o mütefekkir yolcu her sahifeyi okudukça saadet anahtarı olan îmanı kuvvetlenip

ve mânevî terakkiyatın miftahı olan mârifeti ziyadeleşip ve bütün kemâlâtın esası ve madeni olan îmân-ı billâh hakikatı bir derece daha inkişaf edip mânevî çok zevkleri ve lezzetleri verdikçe onun merakını şiddetle tahrik ettiğinden; semâ, cevv ve Arz'ın mükemmel ve kat'î derslerini dinlediği halde: "Hel min mezîd" deyip dururken,denizlerin ve büyük nehirlerin cezbekârâne cûş u huruşla zikirlerini ve hazîn ve leziz seslerini işitir. Lisân-ı hâl ve lisân-ı kàl ile:"Bize de bak, bizi de oku!" derler.O da bakar, görür ki: Hayatdârâne mütemâdiyen çalkanan ve dağılmak ve dökülmek ve istilâ etmek fıtratında olan denizler, Arz'ı kuşatıp, Arz ile beraber gayet süratli bir surette bir senede yirmibeş bin senelik bir dairede koşturulduğu halde; ne dağılırlar, ne dökülürler ve ne de komşularındaki toprağa tecavüz ederler. Demek gayet kudretli ve azametli bir Zât'ın emriyle ve kuvvetiyle dururlar, gezerler, muhafaza olurlar.

Sonra denizlerin içlerine bakar, görür ki: Gayet güzel ve zînetli ve muntazam cevherlerinden başka, binlerce çeşit hayvanatın iâşe ve idareleri ve tevellüdat ve vefiyatları o kadar muntazamdır; basit bir kum ve acı bir sudan verilen erzakları ve tayinatları o kadar mükemmeldir ki, bilbedahe bir Kadîr-i Zülcelâl'in, bir