Üçüncü Nokta

memur bilir. Bahar fırtınası ve yağmur gibi hâdisatı; sureten haşin, mânen çok lâtif hikmetlere medar görüyor. Hatta mevti, hayât-ı ebediyenin mukaddemesi ve kabri, saâdet-i ebediyenin kapısı görüyor.

Daha sâir cihetleri sen kıyas eyle. Hakikatı temsile tatbik et...

Üçüncü Nokta:Îman hem nurdur, hem kuvvettir. Evet, hakikî îmanı elde eden adam, kâinata meydan okuyabilir ve îmanın kuvvetine göre hâdisatın tazyikatından kurtulabilir.

"Tevekkeltüalallah" der. Sefîne-i hayatta kemâl-i emniyetle hâdisatın dağlarvârî dalgaları içinde seyran eder. Bütün ağırlıklarını Kadîr-i Mutlak'ın yed-i kudretine emânet eder, rahatla dünyadan geçer, berzahta istirahat eder. Sonra saâdet-i ebediyeye girmek için Cennet'e uçabilir.

Yoksa, tevekkül etmezse, dünyanın ağırlıkları uçmasına değil, belki esfel-i safilîne çeker. Demek: Îman tevhidi, tevhid teslimi, teslim tevekkülü, tevekkül saâdet-i dareyni iktiza eder.

Fakat, yanlış anlama. Tevekkül, esbabı bütün bütün reddetmek değildir. Belki esbabı, dest-i kudretin perdesi bilip riayet ederek;

esbaba teşebbüs ise, bir nevi dua-i fiilî telâkki ederek; müsebbebatı yalnız Cenab-ı Hakk'tan istemek ve neticeleri O'ndan bilmek ve O'na minnettar olmaktan ibarettir.

Tevekkül eden ve etmeyenin misalleri, şu hikâyeye benzer:

Vaktiyle iki adam; hem bellerine, hem başlarına ağır yükler yüklenip, büyük bir sefîneye birer bilet alıp girdiler. Birisi girer girmez yükünü gemiye bırakıp, üstünde oturup nezaret eder. Diğeri hem ahmak, hem mağrur olduğundan yükünü yere bırakmıyor. Ona denildi:

–Ağır yükünü gemiye bırakıp rahat et. O dedi:

–Yok, ben bırakmayacağım. Belki zayi olur. Ben kuvvetliyim. Malımı, belimde ve başımda muhafaza edeceğim. Yine ona denildi:

–Bizi ve sizi kaldıran şu emniyetli sefîne-i sultaniye daha kuvvetlidir. Daha ziyade iyi muhafaza eder. Belki başın döner, yükün ile beraber denize düşersin. Hem gittikçe kuvvetten düşersin. Şu bükülmüş belin, şu akılsız başın gittikçe ağırlaşan şu yüklere tâkât getiremeyecek. Kaptan dahi, eğer seni bu halde görse, ya "dîvânedir" diye seni tardedecek. Ya "haindir, gemimizi ittiham ediyor, bizimle istihza