Divan-ı Harb-i Örfî kitabının 68. sayfası — Hürriyete Hitab bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

İkinci Hakikat:Zaman-ı sâlifte; yani galebe-i vahşet vaktinde âlemde hükümfermâ, vahşetin mahsulü ve tedenni ve inkırazın mahkûmu olan kuvvet ve cebrin saltanatı idi. Herhangi devletin deveran-ı demi yerine girmiş ise, öyle devletlerin sahâif-i tarihiyeleri baykuşların âşiyâneleri gibi satırları inkırazlarını çağırıyorlar, bağırıyorlar. Tasallut-u medeniyetin zamanında âlemin hükümranı, ilim ve marifettir. Müvellidi medeniyet ve şanı, tezâyüd ve ömrü, ebedî olduğundan herhangi devletin hayat ve müdebbiri olmuş ise, o hükûmeti kendi gibi kayd-ı ömr-ü tabiîden ve ecel-i inkırazdan tahlis ve Küre-i Arz kadar yaşamasına istidad vermiş. Kitab-ı Avrupa sahâifi bunu alenen gösteriyor.

Eğer denilse:Şimdiye kadar bu hükûmet-i zaifeyi âdi adamlar idare edebilirlerdi. Fakat bu kadar metin ve dehşetli, kaviyyen emel ettiğimiz yeni hükûmeti omuzunda taşıyacak hârika ve dâhî adamlar lâzımken, Asya ve Rumeli tarlası acaba öyle mahsulât verecek mi?

Buna cevab:Eğer başka inkılablar başa gelmezse, evet. Ve Üçüncü Hakikat'a dikkat et. Şöyle ki:

Bu zaman-ı mazide insan istidâd-ı gayr-ı

Divan-ı Harb-i Örfî — Sayfa 68

Divan-ı Harb-i Örfî uygulamada, çevrimdışı