Elhüccetüzzehra — Sayfa 123

Altıncı Basamak:

Yâni: Nasılki fennin tâbirince ukde-i hayatiye namında bir cilve-i irâde-i İlahiye'nin ve emr-i tekvinînin bir kanunu ile ve o emir ve irâdenin teveccühleriyle koca bir ağacın şuursuz dal ve sert budakları, meyvelerine ve yaprak ve çiçeklerine zenbereği ve midesi hükmündeki o ukde-i hayatiyeden onlara gidecek lüzumlu maddeler ve erzaklara avâik ve mevânî ve sed olmazlar, belki teshilâta vesile oluyorlar. Aynen öyle de; kâinat ve bütün mahlûkâtın icadında bütün mâniler bir cilve-i irâde ve teveccüh-ü emr-i Rabbânîye karşı mümânaatı bırakıp kolaylığa âlet olmasından, kudret-i sermediye o tek ağacı icad kolaylığında, kâinatı ve zemindeki envâ-ı mahlûkâtı icad eder, hiçbir şey ona ağır gelmez. Eğer bütün icadlar o kudrete verilmezse; o vakit o tek ağacın inşâ ve idaresi, bütün ağaçlar, belki zeminin icadı ve idaresi kadar müşkül olacak. Çünkü, o zaman herşey mâni ve set olur. O halde bütün esbab toplansa; bir ağacın emirden, irâdeden gelen ukde-i hayatiye midesinden, zenbereğinden intizam ile meyve, yaprak, dal ve budaklara lâzım erzak ve cihazatı gönderemezler. İllâ ki, ağacın herbir cüz'üne, hattâ herbir zerresine