Ene ve Zerre — Sayfa 14

"ene"nin iki cihetindedir. O iki şecereye menşe ve medâr, esaslı bir çekirdek olarak "ene"nin iki vechini beyan edeceğiz. Şöyle ki:

"Ene"nin bir vechini Nübüvvet tutmuş gidiyor; diğer vechini felsefe tutmuş geliyor.

Nübüvvet'in vechi olan birinci vecih:

Ubûdiyet-i mahzânın menşeidir. Yani "ene", kendini abd bilir; başkasına hizmet eder, anlar. Mâhiyeti, harfiyedir. Yani, başkasının mânasını taşıyor, fehmeder. Vücudu, tebeîdir. Yani, başka birisinin vücudu ile kâim ve îcadıyla sâbittir, itikad eder. Mâlikiyeti, vehmiyedir. Yani, kendi mâlikinin izni ile sûrî, muvakkat bir mâlikiyeti vardır, bilir. Hakikatı, zılliyedir. Yani, hak ve vâcib bir hakikatın cilvesini taşıyan mümkin ve miskin bir zılldir. Vazifesi ise, kendi Hàlık'ının sıfat ve şuûnatına mikyas ve mîzan olarak, şuurkârâne bir hizmettir. İşte enbiya ve enbiya silsilesindeki asfiyâ ve evliyâ "ene"ye şu vecihle bakmışlar, böyle görmüşler, hakikatı anlamışlar. Bütün mülkü, Mâlikü'lMülk'e teslim etmişler ve hükmetmişler ki: O Mâlik-i Zülcelâl'in ne mülkünde, ne Rubûbiyeti'nde, ne Ulûhiyeti'nde şerik ve nazîri yoktur; muin ve vezire muhtaç değil; her şeyin anahtarı O'nun elindedir; her şeye Kâdir-i Mutlak'tır. Esbab, bir perde-i zâhiriyedir; tabiat,