Ene ve Zerre — Sayfa 47

Elcevap:Evvelâ, bütün masnuâtın bütün intizâmâtıyla ve hikmetleriyle sâbit olan Sâniin hikmetiyle bilinir. Çünkü: En cüz'î bir şeye küllî hikmetleri takan bir hikmet; seyl-i kâinatın içinde en büyük faaliyet gösteren ve hikmetli nakışlara medâr olan harekât-ı zerrâtı hikmetsiz bırakmaz. Hem en küçük mahlûkâtı, vazifelerinde ücretsiz, maaşsız, kemâlsiz bırakmayan bir hikmet, bir hâkimiyet; en kesretli ve esaslı memurlarını, hizmetkârlarını nursuz, ücretsiz bırakmaz.

Sâniyen:Sâni-i Hakîm, anâsırı tahrik edip tavzif ederek –onlara bir ücret-i kemâl hükmünde– mâdeniyât derecesine çıkarmasıyla ve mâdeniyata mahsus tesbihâtları onlara bildirmesiyle.. ve mâdeniyatı tahrik ve tavzif edip nebatat mertebe-i hayatiyesinin makamını vermesiyle.. ve nebatatı rızk ederek tahrik ve tavzif ile hayvanat mertebe-i letâfetini onlara ihsân etmesiyle.. ve hayvanattaki zerrâtı tavzif edip rızk yoluyla hayat-ı insaniye derecesine çıkarmasıyla.. ve insanın vücudundaki zerrâtı süze süze tasfiye ve taltif ederek tâ dimağın ve kalbin en nâzik ve latîf yerinde makam vermesiyle bilinir ki; harekât-ı zerrât hikmetsiz değil, belki kendine lâyık bir nev'i kemâlâta koşturuluyor.