Hakikat Nurları — Sayfa 104

şu durmayanlar durmuyorlar, daima dönüp tazeleniyorlar?

Elcevap:Şu hikmetin izahı bin sahife ister. Öyle ise izahını bırakıp gayet muhtasar bir icmâlini iki sahifeye sığıştıracağız.

İşte nasıl ki bir şahıs, bir vazife-i fıtriyeyi veyahut bir vazife-i içtimâiyeyi yapsa ve o vazife için harâretli bir sûrette çalışsa; elbette ona dikkat eden anlar ki, o vazifeyi ona gördüren iki şeydir:

Birisi:Vazifeye terettüb eden maslahatlar, semereler, faidelerdir ki; ona "ille-i gaiye" denilir.

İkincisi:Bir muhabbet, bir iştiyak, bir lezzet vardır ki, harâretle o vazifeyi yaptırıyor ki, ona "dâî ve muktazî" tâbir edilir. Meselâ yemek yemek, iştihadan gelen bir lezzet, bir iştiyaktır ki, onu yemeğe sevkeder. Sonra da yemeğin neticesi, vücûdu beslemektir; hayatı idâme etmektir. Öyle de;

şu kâinattaki dehşet-engiz ve hayret-nümâ hadsiz faaliyet, iki kısım esmâ-i İlâhiye'ye istinad ederek iki hikmet-i vâsia içindir ki, herbir hikmeti de nihâyetsizdir:

Birincisi:Cenâb-ı Hakk'ın esmâ-i hüsnâsının had ve hesaba gelmez enva'-ı tecelliyâtı