Dördüncü Suret

mîzanla muameleler görülüyor. Halbuki hikmet-i hükümet ise, saltanatın cenâh-ı himayesine iltica eden mültecilerin taltifini ister. Adâlet ise, raiyetin hukukunun muhafazasını ister, tâ hükümetin haysiyeti, saltanatın haşmeti muhafaza edilsin.

Halbuki, şu yerlerde o hikmete, o adâlete lâyık binden biri icra edilmiyor. Senin gibi sersemler, çoğu ceza görmeden buradan göçüp gidiyorlar.

Demek bir Mahkeme-i Kübrâ'ya bırakılıyor...

DÖRDÜNCÜ SÛRET

Bak! Had ve hesaba gelmeyen şu sergilerde olan misilsiz mücevherat, şu sofralarda olan emsâlsiz mat'ûmat gösteriyorlar ki, bu yerlerin Padişah'ının hadsiz bir sehâveti, hesapsız, dolu hazineleri vardır. Halbuki böyle bir sehâvet ve tükenmez hazineler, dâimî ve istenilen her şey içinde bulunur bir dâr-ı ziyâfet ister. Hem ister ki, o ziyafetten telezzüz edenler orada devam etsinler, tâ zevâl ve firâk ile elem çekmesinler. Çünkü zevâl-i elem, lezzet olduğu gibi, zevâl-i lezzet dahi elemdir.

Bu sergilere bak! Ve şu ilânlara dikkat et!

Ve bu dellâllara kulak ver ki, mu'ciznümâ bir Padişah'ın antika san'atlarını teşkil ve teşhîr ediyorlar. Kemâlâtını gösteriyorlar. Misilsiz cemâl-i mânevîsini beyan ediyorlar. Hüsn-ü mahfîsinin letâifinden bahsediyorlar. Demek O'nun pek mühim hayret verici kemâlât ve cemâl-i mânevîsi vardır.

Gizli kusursuz kemâl ise takdir edici, istihsan edici, Mâşâallah deyip, müşâhede edicilerin başlarında teşhîr ister. Mahfî, nazirsiz cemâl ise görünmek ve görmek ister. Yani, kendi cemâlini iki vecihle görmek.. biri, muhtelif âyinelerde bizzat müşâhede etmek; diğeri, müştak seyirci ve mütehayyir istihsan edicilerin müşâhedesi ile müşâhede etmek ister. Hem görmek, hem görünmek, hem dâimî müşâhede, hem ebedî işhâd ister. Hem o dâimî cemâl, müştak seyirci ve istihsan edicilerin devâm-ı vücûdlarını ister. Çünkü: Dâimî bir cemâl, zâil müştâka râzı olamaz. Zîra dönmemek üzere zevâle mahkûm olan bir seyirci, zevâlin tasavvuruyla muhabbeti adâvete döner. Hayret ve hürmeti tahkire meyleder. Çünkü insan bilmediği ve yetişmediği şeye düşmandır.

Halbuki şu misafirhanelerden herkes çabuk gidip, kayboluyor. O kemâl ve o cemâlin bir