İkinci Nükte

yüzünden aldığı tekdirden müteessir olan o adam, Sultan-ı Ezel ve Ebed'in mükerrer emirlerine karşı farzında yaptığı bir tenbellik, büyük bir sıkıntı veriyor ve o sıkıntıdan arzu ediyor ve mânen diyor ki:

"Keşki o vazife-i ubûdiyeti bulunmasa idi." Ve bu arzudan bir mânevî adâvet-i İlâhiye'yi işmam eden bir inkâr arzusu uyanır. Bir şüphe, –vücûd-u İlâhiye'ye dair– kalbe gelse, kat'î bir delil gibi ona yapışmaya meyleder. Büyük bir helâket kapısı ona açılır.

O bedbaht bilmiyor ki, inkâr vasıtasıyla gayet cüz'î bir sıkıntı vazife-i ubûdiyetten gelmeye mukabil, inkârda milyonlar ile o sıkıntıdan daha müthiş mânevî sıkıntılara kendini hedef eder. Sineğin ısırmasından kaçıp, yılanın ısırmasını kabul eder. Ve hâkeza... Bu üç misale kıyas edilsin ki,

sırrı anlaşılsın.

İKİNCİ NÜKTE

"Yirmialtıncı Söz"de sırr-ı kadere dair beyan edildiği gibi; musibet ve hastalıklarda insanların şekvâya üç vecihle hakları yoktur.

Birinci Vecih:Cenâb-ı Hak, insana giydirdiği vücûd libasını sanatına mazhar ediyor.

İnsanı bir model yapmış, o vücûd libasını o model üstünde keser, biçer, tebdil eder, tağyir eder; muhtelif esmâsının cilvesini gösterir. Şâfî ismi hastalığı istediği gibi, Rezzâk ismi de açlığı iktiza ediyor. Ve hâkezâ...

İkinci Vecih: Hayat musibetlerle, hastalıklarla tasaffi eder, kemâl bulur, kuvvet bulur, terakki eder, netice verir, tekemmül eder; vazife-i hayatiyeyi yapar. Yeknesak istirahat döşeğindeki hayat, hayr-ı mahz olan vücuddan ziyâde, şerr-i mahz olan ademe yakındır ve ona gider.

Üçüncü Vecih: Şu dâr-ı dünya, meydan-ı imtihandır ve dâr-ı hizmettir. Lezzet ve ücret ve mükâfat yeri değildir. Madem dâr-ı hizmettir ve mahall-i ubûdiyettir; hastalıklar ve musibetler, dinî olmamak ve sabretmek şartıyla, o hizmete ve o ubûdiyete çok muvâfık oluyor ve kuvvet veriyor. Ve herbir saati, birgün ibâdet hükmüne getirdiğinden şekvâ değil, şükretmek gerektir.

Evet, ibâdet iki kısımdır:

Bir kısmı müsbet, diğeri menfî.