Hizmet Düsturları — Sayfa 132

32. Düstur

Cerbeze Yapmamak

Cerbeze nedir?

Risale-i nurda üstadın genişçe ele aldığı Cerbezenin tanımını maddeler halinde şöyle anlayabiliriz.

- Kuvve-i akliyenin ifrat mertebesi olan Cerbeze enva'ıyla garaibin makinasıdır.

- Büyük işlerde yalnız kusurları görmek.

- Olaylarda Yalnız seyyiat tarafını konuşturmak.

- Hakkı batıl, batılı hak suretinde göstermek.

- Seyyieyi sümbüllendirerek hasenata galip etmek.

- Zaman ve mekânda müteferrik şeyleri toplayıp bir yaparak, O siyah perde ile herşeyi temaşa etmek.

- Uzun zamanda ve efrad-ı kesîre içinde ve tahallül-ü mehasinle tâdil olunan müteferrik kusurları cerbeze ile cem edip bir zaman-ı vahidde bir şahs-ı vahidden sudurunu tevehhüm ederek şedid cezaya müstehak görür. Halbuki bu tarz, bir zulm-ü şedîddir.

Bir zulüm hali olan ve kendisinden uzak durmamız gereken bu tavırlar Risale-i nurda şu ifadelerle nehyediliyor.

-Cerbezenin tavr-ı acibi; zaman ve mekânda müteferrik şeyleri toplar, bir yapar. O siyah perde ile her şeyi temaşa eder. Hakikaten cerbeze, enva'ıyla garaibin makinasıdır... Mn. 35

- Hem de büyük işlerde yalnız kusurları gören cerbezelik ile aldanır veya aldatır.Cerbezenin şe'ni, bir seyyieyi sünbüllendirerek hasenata galib etmektir. Mn. 35

-Sâlisen:Sebeb-i ihtilaf, hâkim-i zalim olan cerbezedir.Fikr-i tenkid ve bedbînliğe istinad eden cerbeze, daima zalimdir.

S- O sail-i meçhul, tekrar der:Cerbeze nedir?

C- Müteferrik büyük işlerde, yalnız kusurları görmek cerbezeliktir;aldanır ve aldatır.Cerbezenin şe'ni, bir seyyieyi sünbüllendirerek hasenata galib etmektir.11

Meselâ: Bir aşiretin herbir ferdi, bir günde attığı balgamı,cerbeze ile vehmen tayy-ı mekân ederek birden bir şahısta o muhassalı temsil edip başka efradı ona kıyas ederek, o nazar ile baksa..

Veyahut bir sene zarfında birisinden gelen rayiha-i keriheyi,cerbeze ile tayy-ı zaman ederek, bir dakika-i vâhidede, o şahs-ı hazırda sudûrunu tasavvur etse; acaba evvelki adam ne derece müstakzer, ikinci adam ne derece müteaffin.. hattâ hayal gözünü kapasa, vehim dahi burnunu tutsa mağaralarından kaçsalar, akıl onları tevbih etmeğe hakkı olmayacaktır.

İşte şu cerbezenin tavr-ı acibi; zaman ve mekânda müteferrik şeyleri toplar, bir yapar. O siyah perde ile herşeyi temaşa eder.

Hakikaten cerbeze, enva'iyle garaibin makinesidir.

Görülmüyor mu ki,cerbeze-âlûd bir âşıkın nazarında, umum kâinat, birbirine muhabbet ile müncezib, rakkasane hareket edip gülüşüyor... Veyahut çocuğunun vefatıyla matem tutan bir vâlidenin cerbeze-âlûd me'yusiyeti nazarında, umum kâinat hüzün-engizane ağlaşıyor.

Herkes, istediği ve haline münasib gördüğü meyveyi koparır.

Bu makamda size bir temsil: Meselâ: Sizden yorulmuş yolcu bir adam, yalnız bir saat tenezzüh etmek üzere, gayet müzeyyen ve müzehher bir bahçeye girse (nekaisten müberra olmak, cinan-ı Cennet'in mahsusatından ve her kemale bir