Hizmet Düsturları — Sayfa 482

Eğer hakikî şefkat sû'-i istimal edilmeyerek, bîçare veledini haps-i ebedî olan Cehennem'den ve i'dam-ı ebedî olan dalalet içinde ölmekten kurtarmaya o şefkat sırrı ile çalışsa; o veledin bütün ettiği hasenatının bir misli, vâlidesinin defter-i a'maline geçeceğinden, vâlidesinin vefatından sonra her vakit hasenatları ile ruhuna nurlar yetiştirdiği gibi, âhirette de değil davacı olmak, bütün ruh u canı ile şefaatçı olup ebedî hayatta ona mübarek bir evlâd olur. Evet insanın en birinci üstadı ve tesirli muallimi, onun vâlidesidir. L. 199

Fena cereyanların ve toplumun menfi terbiyesinden kurtulup İbrahim (as) gibi ilahi terbiyenin altına girmek gerektir. Bu çocuklarımızın dünyasını cazip yapmayan bir çöl olsa dahi. Ayette bahsedilen ibrahim (as) davranışı şöyledir.

"Rabbimiz! Ben çocuklarımdan bazısını, senin kutsal evinin (Kâbe'nin) yanında ekin bitmez bir vadiye yerleştirdim. Rabbimiz! Namazı dosdoğru kılmaları için (böyle yaptım).

Sen de insanlardan bir kısmının gönüllerini onlara meylettir, onları ürünlerden rızıklandır, umulur ki şükrederler." (İbrâhim 37)

ŞU ZAMANDA İÇTİHAD KAPISINI KAPALI KILAN MANİLERDEN BİR TANESİ İÇTİMAİYAT-I İNSANİYENİYE ÇARŞISINDAKİ TOLUMSAL TAHRİBATTIR.

Üçüncüsü: Nasılki çarşıda mevsimlere göre, birer meta mergub oluyor. Vakit be-vakit birer mal revaç buluyor. Öyle de, âlem meşherinde, içtimaiyat-ı insaniye ve medeniyet-i beşeriye çarşısında, her asırda birer meta' mergub olup revaç buluyor. Sûkunda yani çarşısında teşhir ediliyor,rağbetler ona celboluyor, nazarlar ona teveccüh ediyor, fikirler ona müncezib oluyor.

Meselâ: Şu zamanda siyaset metaı ve hayat-ı dünyeviyenin temini ve felsefenin revaçları gibi...

Ve selef-i sâlihîn asrında ve o zaman çarşısında en mergub meta,Hâlık-ı Semavat ve Arz'ın marziyatlarını ve bizden arzularını,kelâmından istinbat etmek ve nur-u nübüvvet ve Kur'an ile, kapatılmayacak derecede açılan âhiret âlemindeki saadet-i ebediyeyi kazandırmak vesailini elde etmek idi.

İşte o zamanda zihinler, kalbler, ruhlar, bütün kuvvetleriyle, yerler ve gökler Rabbinin marziyatını anlamağa müteveccih olduğundan; içtimaiyat-ı beşeriyenin sohbetleri, muhavereleri, vukuatları, ahvalleri ona bakıyordu. Ona göre cereyan ettiğinden her kimin güzelce bir istidadı bulunsa,onun kalbi ve fıtratı, şuursuz olarak herşeyden bir ders-i marifet alır.O zamanda cereyan eden ahval ve vukuat ve muhaverattan taallüm ediyordu.Güya herbir şey, ona bir muallim hükmüne geçip, onun fıtrat ve istidadına, içtihada bir istidad-ı ihzarî telkin ediyordu.Hattâ o derece şu fıtrî ders tenvir ediyordu ki; yakın idi ki, kesbsiz içtihada kabiliyeti ola, ateşsiz nurlana...