Hutbe-i Şamiye — Sayfa 54

Mâdem muhabbet adâvete zıttır. Ziya ve zulmet gibi, hakikî içtima edemezler. Hangisinin esbabı galip ise, o hakikatıyla kalbde bulunacak; onun zıddı hakikatıyla olmayacak. Meselâ: Muhabbet hakikatıyla bulunsa, o vakit adâvet şefkate, acımağa inkılab eder. Ehl-i îmana karşı vaziyet budur. Yahut adâvet hakikatıyla kalbde bulunsa, o vakit muhabbet mümaşât ve karışmamak, zâhiren dost olmak suretine döner. Bu ise tecavüz etmeyen ehl-i dalâlete karşı olabilir. Evet muhabbetin sebepleri; îman, İslâmiyet, cinsiyet ve insaniyet gibi nurânî, kuvvetli zincirler ve mânevî kal'alardır. Adâvetin sebepleri, ehl-i îmana karşı küçük taşlar gibi bir kısım hususî sebeplerdir. Öyle ise bir müslümâna hakikî adâvet eden, o dağ gibi muhabbet esbablarını istihfaf etmek hükmünde büyük bir hatadır.

Elhâsıl:Muhabbet, uhuvvet, sevmek İslâmiyet'in mizacıdır, râbıtasıdır. Ehl-i adâvet, mizacı bozulmuş bir çocuğa benziyor ki, ağlamak ister, birşey arıyor ki onunla ağlasın. Sinek kanadı kadar ehemmiyetsiz bir şey, ağlamasına bahane olur. Hem insafsız, bedbîn bir adama benzer ki, su-i zan