Beşinci Sebeb

hatarlı olan– metbûiyyete tercih etmekle o marazdan kurtulur ve ihlâsı kazanır, vazife-i uhreviyesini hakkıyla yapabilir.

Beşinci Sebep:Ehl-i hidâyetin ihtilâfı ve adem-i ittifakı zaaflarından olmadığı gibi ehl-i dalâletin kuvvetli ittifakı da kuvvetlerinden değildir.

Belki ehl-i hidâyetin ittifaksızlığı, îman-ı kâmilden gelen nokta-i istinad ve nokta-i istinaddan neş'et eden kuvvetten ileri geldiği gibi; ehl-i gaflet ve ehl-i dalâletin ittifakları, kalben nokta-i istinad bulmadıkları itibariyle zaaf ve aczlerinden ileri gelmiştir.

Çünkü zaîfler, ittifaka muhtaç oldukları için, kuvvetli ittifak ederler. Kavîler ihtiyacı tam hissetmediklerinden, ittifakları zaîftir. Arslanlar, tilkiler gibi ittifaka muhtaç olmadıkları için ferdî yaşıyorlar. Yabanî keçiler, kurtlardan muhafaza için, bir sürü teşkil ederler.

Demek zaîflerin cemiyeti ve şahs-ı mânevîsi kavî olduğu gibi,

(Hâşiye): Avrupa komiteleri içinde en şiddetlisi ve en te'sirlisi ve bir cihette en kuvvetlisi, cins-i lâtîf ve zaîf ve nâzik olan kadınların Amerika'daki Hukuk ve Hürriyet-i Nisvan Komitesi olduğu; hem milletler içinde az ve zaîf olan Ermenilerin komitesi, gösterdikleri kuvvetli fedakârâne vaziyetle bu müddeamızı te'yid ediyor.

kavîlerin cemiyeti ve şahs-ı mânevîsi ise zaîftir.

Bu sırra bir işaret-i lâtîfe ve zarif bir nükte-i Kur'âniyedir ki ferman etmiş:

Müenneslerin cemaatine, iki katlı müennes olduğu halde, müzekker fiili olan

buyurması; hem

buyurmakla müzekkerlerin cemaatine, müennes fiili olan

tabiriyle, latifane işaret ediyor ki: Zaîf ve halîm ve yumuşak kadınların cem'iyeti kuvvetleşir, sertlik ve şiddet kesbedip bir nevi reculiyet kazanır. Müzekker fiilini iktiza ettiğinden

tâbiriyle, gayet güzel düşmüş.

Erkekler ise, –hususan bedevi a'rab olsa– kuvvetlerine güvendikleri için, cemiyetleri zaîf olup hem ihtiyatkârlık, hem yumuşaklık vaziyetini aldığından, bir nevi kadınlık hâsiyeti takındıkları için, müennes fiilini iktiza ettiğinden,

müennes fiiliyle tâbiri tam yerindedir.

Evet, ehl-i hak gayet kuvvetli bir nokta-i istinad olan îmân-ı Billâhtan gelen tevekkül