Konferans — Sayfa 166

fakir edip ihtiyacatı ziyâdeleştirmiş; iktisat ve kanaat esasını bozup, israf ve hırs ve tamâı ziyâdeleştirmeye, zulüm ve harama yol açmış. Hem beşeri vesâit-i sefâhete teşvik etmekle, o bîçare muhtaç beşeri tam tenbelliğe atmış. Sa'y ve amelin şevkini kırıyor; hevesata, sefâhete sevk edip ömrünü fâidesiz zâyi ediyor.

Hem o muhtaç ve tenbelleşmiş beşeri, hasta etmiş. Sû-i istimâl ve israfat ile yüz nev'i hastalığın sirayetine, intişarına vesile olmuş.

Hem üç şiddetli ihtiyaç ve meyl-i sefâhet ve ölümü her vakit hatıra getiren kesretli hastalıklar ve dinsizlik cereyanlarının o medeniyetin içlerine yayılmasıyla; intibaha gelip, uyanmış beşerin gözü önünde ölümü îdam-ı ebedî suretinde gösterip, her vakit beşeri tehdid ediyor. Bir nev'i cehennem azabı veriyor...

İşte bu dehşetli musibet-i beşeriyeye karşı, Kur'ân-ı Hakîm'in dörtyüz milyon talebesinin intibahıyla ve içinde semavî, kudsî kanun-u esasîleriyle, bin üçyüz sene evvel gösterdiği gibi, yine bu dörtyüz milyonun kendi kudsî esasî kanunlarıyla beşerin bu üç dehşetli yarasını tedavi etmesini; ve eğer yakında kıyamet kopmazsa, beşerin hem saadet-i hayat-ı dünyeviyesini, hem saadet-i hayat-ı uhreviyesini